White Tết

She has been in the kitchen for three days. When I asked her what she was doing, the only reply I got was "you'll see". Strange, exotic smells filled our apartment. I saw mysterious packages, some kind of food wrapped in banana leaves, but I could not tell what was inside. She was constantly busy cooking and preparing things.

Today is Wednesday, the last day of the Year of the Tiger. Tomorrow is Thursday, the first day of Tết, and the first day of the Year of the Cat. Yes, the Cat, that is correct. No, I am not making a mistake. For some reason, the Year of the Rabbit - as it is called in China and all other East Asian countries - is called the Year of the Cat in Vietnam. Apparently, once upon a time, Vietnamese ritual specialists misread some ancient documents, and confused the two animals. As rabbits are as rare in Vietnam as cats are ubiquitous, they naturally assumed that it must be the Year of the Cat. Perhaps they did not even know the difference between the two species - modern zoology did not yet exist, after all.

Around Tết, all overseas Vietnamese get homesick. Nostalgia and homesickness during Tết is a recurring theme in Vietnamese folk songs and literature. Everybody who possibly can travels home, so airlines and bus companies triple their prices during this period. Those who cannot make it feel regret, and long for their heimat. My dear wife is no exception.

I can understand her feelings, at least to a certain extent. I remember how last year, a week or two before Tết, the short but chilly Hanoian winter gave way to a beautiful spring. I remember how the air was suddenly filled with the smell of flowers, and I remember the peach, apricot and kumquat trees that were driven around and planted everywhere. The contrast to Norway could hardly be bigger: whereas it is not very cold anymore, we will have to wait for another two months at least before spring finally comes our way. These days, the snow that melts during the day freezes again at night, making roads and pavements dangerously slippery. I cannot wait to finally feel some solid earth beneath my feet. And although the white landscapes are very pretty, I would not mind smelling fresh grass again.

She is dealing with the situation admirably well. Her coping strategy is the best: celebration. And food, of course. She is making all sorts of traditional new year's food. It is no coincidence that the expression ăn Tết, 'to celebrate Tết', literally means 'to eat Tết'. Hence the nice smells in the kitchen.

But before we get to eat any of the food, we offer it to the deities and ancestral spirits. We put the coffee table next to the front door. We put a large plate of fresh fruit (grapes, pears, kiwis and a pineapple), fried spring rolls, mushroom soup, three bowls of rice, fish sauce and a little cup of vodka on it. Next, she opens one of the banana leave packages. It turns out to be filled with traditional savory rice cake, called bánh chưng. Finally, we light three sticks of incense, and we pray for prosperity, happiness and good health in the new year.

While we are praying, it starts snowing. Before long the sky is filled with large snowflakes, and a fresh layer of snow gradually covers the trees and roofs, which look beautiful. It is getting dark, but the snow keeps falling. A white Tết - it is a bit like a tropical Christmas, and a completely new experience, but somehow the snow fits surprisingly well.

We have invited some friends and colleagues for a small dinner party. There is plenty of food. In addition to bánh chưng, spring rolls and mushroom soup, she has made some delicious ginger candy. I contributed by making nasi goreng (fried rice) and traditional Dutch oliebollen, and friends have brought dessert, wine and even champagne. We have a very nice evening. Only the fireworks are missing, but we do not really care. Gratefully, we say goodbye to the Year of the Tiger, which has given us so many wonderful experiences. Eagerly, we welcome the Year of the Cat.

It is Thursday, the first day of the new year. Norway has a real Vietnamese Buddhist temple, and we go there in order to pray one more time. The temple is inconveniently located near Lillestrøm, a boring, nondescript suburban town, and is surrounded by apartment buildings, a supermarket and a church. It takes us more than one hour to get there, and quite a bit of money, as public transport is ridiculously expensive in this country. But the temple itself is located in a handsome new building, that looks remarkably similar to new temple buildings in Vietnam. We go inside. The building houses several statues of Buddhas and bodhisattvas, as well as heavenly generals and hell guardians. Most statues look Vietnamese or Chinese, but some of the smaller ones are from Nepal or Tibet, as is the beautiful mandala hanging on the wall. A bit of a mix, but not as much as I had expected.

We light incense, offer the fruit we have brought, and pray. In the middle of the temple is a table with fresh fruit, surrounded by Himalayan statues of divine beings. Next to it are two small potted trees decorated with paper flowers. New year's cards hang in the branches, the pots are filled with clementines. A monk gives me one of them. When I thank him in Vietnamese, he raises his eyebrow, looking surprised - and, it seems, somewhat disapprovingly.

We walk down, to the common room. On the wall are pictures of temple members on a trip to, apparently, Dharamsala. On one of the pictures, they pose with the Dalai Lama. It explains the mix of styles in the temple above.

A girl is selling boxes of homemade marinated tofu. We buy some, and she kindly invites us to a vegetarian lunch. It is simple but delicious. She also gives us two membership forms. We can become members for free - that is, without paying a membership fee. This has something to do with the peculiar position of religions under Norwegian law. While the country has total freedom of religion, it is not exactly secularistic. Unlike most other European countries, Norway has a state church (Lutheran), which receives quite a bit of tax money. If you join another officially registered religious organisation, however, your tax money does not go to the state church, but to that particular organisation. Thus, for religious groups in Norway, it pays to have as many registered members as possible. It is the main reason the dozens of Buddhist groups in and around Oslo are officially united in one single organisation.

We are not sure yet. Neither of us has ever been registered as member of a religion, any religion whatsoever, so it would be quite a step. Besides, with the exception of the girl selling tofu and, very briefly, the monk, we are pretty much ignored by the other people we meet, all of whom are of Vietnamese descent. I cannot help but compare the situation with a visit to, say, an Evangelical church - if you hang around after a church service, there are always people who talk to you and welcome you. If one of the reasons for joining a religious group is the social network it provides you with, the way we are ignored by most temple members is not really a pull-factor.

More importantly, we do not want to get involved with any politically subversive organisation. We are not convinced that this is not the case. The temple has three flags flying on its flagpoles: the Norwegian national flag, the multicolour Dharma flag, and the flag of the Republic of South Vietnam - the US-backed military dictatorship that ruled the southern part of Vietnam from 1955 until 1975, when it was defeated by the so-called communists from the north. My dear wife had never seen this flag before (after all, the communists did not exactly bring the south the freedom they wanted, quite the contrary - more censorship and oppression), so when I told her the meaning of the flag she initially refused to believe me. But a quick look on the internet confirmed that I was right. A yellow flag with three red stripes - representing a country that ceased to exist 35 years ago, a mere twenty years after it had come into existence. A relic, of course, little more - but a relic with a lasting, obviously political meaning.

Religion is political, of course. It always has been and it always will be. No surprise there. But this symbol is unusually explicit and provocative, so I can understand that she takes offense. Or, at least, that she does not feel represented.

But we do not need a temple. God is not a golden statue, after all. God is the snowflakes. Tiny and vulnerable, invisibly perfect, short-lived yet eternally beautiful. Divided into ten thousand small pieces, each and every one unique. God does not like flags.

We go home by bus. The clementine tastes delicious. We pass shopping malls, factories and apartment blocks. Everything is white. The new year has begun.

May it be a good one.

Haar tuintje

Dapper is ze zeker. Verhuizen van Vietnam naar Noorwegen is geen kleine stap. De verschillen tussen beide landen zijn groot. Maar ze was niet bang, ze zette de stap, ze ging het avontuur aan. Ze volgde haar lief, en ging wonen in dat verre land.

Het was er mooi, maar koud en donker. Ze kreeg veel nieuwe ervaringen op zich af. In haar land is altijd drukte, herrie en kabaal. In het nieuwe land zijn de straten nog stiller dan de mensen. In haar land staat elke stoep vol met scooters en kraampjes. In het nieuwe land zijn de stoepen leeg, met uitzondering van het laagje ijs dat erop ligt. In haar land kost een belegd broodje of een biertje twintig cent. In het nieuwe land kost een belegd broodje zes euro, en een biertje acht.

Maar het nieuwe land voelt veilig, veiliger dan het oude. De lucht is er schoner. En hoewel ze niet veel geld hebben voelen ze zich er rijk. Ze heeft het er naar haar zin, ook al is het donker, en ook al is de taal nauwelijks uit te spreken.

Toch mist ze wel eens wat. Verse vis, bijvoorbeeld, geserveerd met verse groene kruiden. Helaas zijn haar favoriete kruiden in deze koude streken nergens te bekennen. En als je ze toch eens ergens vindt zijn ze geïmporteerd, dus niet bepaald vers te noemen - en kosten ze bovendien een godsvermogen.

Dat wist ze natuurlijk al voordat ze hier kwam. Daarom ging ze op reis met een grote hoeveelheid Vietnamese zaadjes op zak. Bij aankomst in het nieuwe appartement deed ze die allemaal in potjes, die ze op de vensterbank zette. Ook kocht ze gedroogde bonen en zaden bij de Turkse kruidenier, die ze plantte en liet ontkiemen. Zo maakte ze haar tuintje, in het halletje bij de vensterbank. Het was haar eerste grote project: groenten en kruiden laten groeien in een appartementje in Oslo.

De eerste tijd ging het goed. Het tuintje groeide gestaag. De najaarszon gaf de plantjes haar licht, zij gaf ze water. Toen de eerste zak potgrond op was kocht ze een grote nieuwe zak bij de Ikea. Champignon- en druivenbakjes deden dienst als plantenpotten. Ze haalde de zaden uit de groenten die ze at, en plantte ze. De basilicum groeide als kool, en de Vietnamese basilicum deed het eveneens aardig. Ook de koriander en het citroengras deden hun best. De taugé groeide helemaal razendsnel.

Niet alles wat ze probeerde lukte. De tomaat en de rode peper hadden geen zin. Maar al doende leerde ze, en het tuintje werd steeds groener. Af en toe oogstte ze wat. Het eten smaakte nog lekkerder als ze wisten dat het uit het tuintje kwam. Het tuintje in het halletje met de vensterbank. Haar tuintje.

Het ging goed tot eind november. Toen merkte ze dat steeds meer planten en kruiden het moeilijk kregen. Al gaf ze ze elke dag een beetje water, en al zette ze ze zoveel mogelijk in het licht, langzaam maar zeker kwijnden ze weg. Niet omdat ze het koud hadden, want in hun appartement was het nooit koud. Maar wel omdat ze geen zonlicht meer kregen. De zon kwam niet meer hoog genoeg, dat was het probleem. De zon scheen niet meer bij hen naar binnen. En een voor een stierven de plantjes.

Ze aten hun avondeten met gedroogde of geïmporteerde kruiden. Ze moesten het doen zonder de typische smaken van de Vietnamese keuken. Ze gaven hun plantjes water, maar zonder veel hoop op verbetering. De Noorse winter bleek te donker.

Maar nu klimt de zon elke dag weer wat hoger. Geleidelijk, maar onomkeerbaar. Elke dag is het wat langer licht. En wie weet, heel misschien, zal ze haar tuintje weer tot leven kunnen wekken. Straks, als het lente is.

Boeddhisme en beeldvorming

Ik vind Trouw wel een leuke krant. Ze hadden een paar jaar geleden weliswaar een flirt met neoconservatieve verlichtingsretoriek, maar daar zijn ze inmiddels gelukkig van genezen. De paar rechts-simplistische columnisten die ze nog in dienst hebben hebben gelukkig niet kunnen verhinderen dat de krant haar traditionele politieke positie weer heeft ingenomen: confessioneel doch geëngageerd, een tikkie links van het centrum. Aan Trouw heeft het in elk geval niet gelegen dat het CDA afgelopen zomer zijn Faustiaanse pact met de Bende van Wilders gesloten heeft - de meeste commentatoren waren mordicus tegen.

Een tijd lang noemde de krant zichzelf 'misschien wel de beste krant van Nederland'. Dat is ze natuurlijk niet, want dat is al sinds jaar en dag het NRC Handelsblad, dat grosso modo de beste opiniestukken heeft, en het meeste diepgang biedt op het gebied van buitenlands en wetenschappelijk nieuws. Daar staat tegenover dat Trouw aanzienlijk meer aandacht heeft voor een onderwerp dat mij persoonlijk interesseert: religie. De krant heeft vaak artikelen over religieuze onderwerpen, en interviews met interessante religieuze persoonlijkheden. Het is reden voor mij om regelmatig even een kijkje te nemen op de website.

De redactie van het religiekatern is overduidelijk beïnvloed door de pluralistische aanname dat er een aantal gelijkwaardige wereldgodsdiensten bestaat, die in essentie allemaal gericht zijn op het goede (zelf-realisatie en vreedzame coëxistentie). Dat is een aanname die sympathiek mag ogen, maar niet noodzakelijkerwijs empirisch juist is. De pluralistische agenda leidt nogal eens tot het projecteren van bepaalde waarden en concepten op tradities en ideologieën die dat niet noodzakelijkerwijs rechtvaardigen. Hineininterpretierung, in goed Nederlands. Het leidt ook tot essentialisme.

Dit blijkt overduidelijk uit de manier waarop Trouw-journalisten plegen te schrijven over het boeddhisme. Er is geen enkele religie waarover zoveel mythen en misvattingen bestaan als het boeddhisme - met uitzondering van de islam, misschien. Maar in tegenstelling tot de islam, waarover voornamelijk negatieve stereotypen bestaan, wordt het boeddhisme geassocieerd met allerlei positieve waarden. De religie zou pacifistisch zijn (ik kan u zo een handvol voorbeelden geven van het tegendeel); spiritueel en gericht op zelfrealisatie, middels meditatie bijvoorbeeld (een zeer eenzijdig beeld - 'boeddhisme' in Azië gaat over het uitvoeren van de juiste rituelen voor het welzijn van de gemeenschap door daartoe bevoegde religieuze functionarissen, bijvoorbeeld het reciteren van soetra's om dolende geesten te pacificeren); egalitaristisch en individualistisch (nog zo'n fantasie - de sangha (de boeddhistische gemeenschap) moet staat en natie beschermen, en maatschappelijke en economische ongelijkheid rechtvaardigen, niet omverwerpen!) en zelfs, Here bewaar me, niet-theïstisch (wat men u ook verteld mag hebben, de overgrote meerderheid van 's werelds boeddhisten bidt wel tot de boeddha - en ook tot goden, bodhisattva's en voorouders).

Recentelijk gaf Trouw ongewild twee voorbeelden van hoe verkeerde aannames kunnen leiden tot verkeerde beeldvorming. Vanochtend stond er een artikel op de website met de titel 'Boeddhistische monniken bidden voor gedode dieren'. Het artikel ging over een 'gebedsbijeenkomst' in Seoul naar aanleiding van het recente afslachten van 1,6 miljoen dieren in verband met mond- en klauwzeer. "De boeddhistische rituelen zijn bedoeld om de zielen van de dieren te begeleiden. De monniken bidden ook voor een vredige dood voor de honderdduizenden dieren die afgemaakt worden wegens de virus-uitbraak", zo staat er. Vervolgens wordt de link gelegd met dierenwelzijnsorganisaties en dierenrechtenactivisten, alsof die direct verbonden zouden zijn aan deze boeddhistische rituelen.

Onder het artikel is gereageerd door lezers. De volgende reactie is exemplarisch voor het totale gebrek aan kennis over zowel boeddhisme als Korea. Het getuigt evenwel van een gedegen kennis van romantische fantasieën aangaande 'oosterse filosofie', dat meer respect voor de natuur zou hebben dan het 'westerse' christendom, waardoor het niettemin langzaam gecorrumpeerd wordt: "In het boedhisme kunnen dieren altijd nog op meer respect en mededogen rekenen dan in het christendom. De vraag is of de Koreanen vanuit hun levensfilosofie tot bezinning zullen komen en een inspirerend voorbeeld kunnen worden voor ons, of dat zij steeds meer consumenten worden net als wij en dieren als producten zonder gevoel en ziel gaan beschouwen waar men mee mag dan wat men maar wil."

Ten eerste: Korea heeft een aanzienlijke christelijke minderheid, van dertig à veertig procent, dus de dichotomie oosters boeddhisme versus westers christendom gaat daar a priori niet op. Ten tweede: er zijn weinig landen ter wereld die zo vegetariër-onvriendelijk zijn als Korea. Het is vrijwel onmogelijk om er vegetarisch te eten. Alleen al het stellen van de vraag kan ertoe leiden dat je met kwade stem een restaurant uitgestuurd wordt. Of en hoe vaak boeddhistische monniken en priesters in Korea vlees eten weet ik niet (in Japan is het een vrij algemeen geaccepteerd gebruik), maar leken doen dat over het algemeen wel, hoe gelovig ze ook mogen zijn. Zo er al sprake is van religieus vegetarisme is dat omwille van monastische leefregels en het vergaren van religieuze verdienste, niet omdat aan dieren menselijke eigenschappen en gevoelens worden toegeschreven. Ten derde: dat handjevol dierenrechtenactivisten dat vermeld wordt in het artikel heeft vermoedelijk geen enkele band met de tempels - de associatie is misleidend. Ten vierde: het 'bidden' voor de geesten van gedode dieren is volstrekt normaal in Oost-Azië, en heeft helemaal niks te maken met bezorgdheid om 'dierenwelzijn' (een modern concept, dat de meeste Aziaten volstrekt vreemd is). Het heeft te maken met angst dat de geesten van die beesten gaan ronddolen. Anderhalf miljoen geesten kunnen namelijk een hoop chaos en ongeluk veroorzaken. Die geesten moeten middels offers, wierook en het reciteren van soetra's gepacificeerd worden - niet omdat ze zielig zijn en men medelijden met ze heeft, maar omdat men bang is dat ze anders lastig worden. Het projecteren van essentialistische mythen aangaande de boeddhistische 'filosofie' op concrete rituele praktijken leidt dus tot volstrekt onjuiste conclusies.

Een ander voorbeeld van een artikel dat direct door de mand zou vallen in om het even welk eerstejaarscollege culturele antropologie of godsdienstwetenschap, al was het alleen maar vanwege de titel 'Geloof en bijgeloof in Burma', gaat over religieuze praktijken in Myanmar. Het is geschreven door ene Minka Nijhuis, en is een typisch voorbeeld van de vreemde menselijke neiging meer waarde te hechten aan ongefundeerde vooronderstellingen dan aan empirische gegevens. De zaken die Nijhuis in Myanmar heeft aangetroffen - het geloof in de magische kracht van de stoffelijke resten van een populaire boeddhistische abt, bijvoorbeeld - zijn niet in overeenstemming met wat ze in haar boekjes gelezen heeft over 'het boeddhisme', en worden dus afgedaan als bijgeloof. Nu is 'bijgeloof' sowieso een problematisch, normatief concept, dat uitgaat van een kunstmatige, typisch protestantse tegenstelling tussen 'puur' geloof en irreële aberraties. Maar zelfs als we de term accepteren dringt zich de vraag op waar deze mevrouw de arrogantie vandaan haalt om te kunnen zeggen wat 'echt' boeddhisme is, en wat niet.

De volgende zin is veelzeggend: "Over die verdwijning [van die stoffelijke resten] doet een verhaal de ronde waaruit duidelijk blijkt hoe diep geworteld het geloof van Burmezen in andere krachten dan die van de boeddhistische leer is." Hoezo 'anders dan de boeddhistische leer'? Volgens wie? De zaken die Nijhuis afdoet als 'bijgeloof' zijn reëel bestaande, concrete vormen van 'boeddhistische' religieuze praktijken. Waarom moet daar in neerbuigende terminologie over gesproken worden? Waarom wordt ontkend dat dergelijke praktijken en geloven nu juist centraal staan in de religieuze beleving van veel mensen?

Ook de veronderstelling dat er zoiets zou kunnen bestaan als een 'mengvorm' van boeddhisme en animisme, zoals beschreven onderaan het artikel, is volstrekt misleidend. Het gaat uit van het bestaan van een ideaaltypische essentie van het boeddhisme, een 'pure' vorm zo je wilt, die gecorrumpeerd zou zijn geraakt door 'syncretisme' en lokale invloeden. Maar een dergelijk onderscheid is volstrekt niet empirisch. Dit abstracte 'boeddhisme' mag bestaan in schoolboekjes, filosofische verhandelingen en de verbeelding van sommige (Europese) boeddhisten, maar heeft weinig te maken met de daadwerkelijke religieuze praktijken (vroeger en vandaag) in 'boeddhistische' landen - noch met de betekenissen die mensen er daar aan plegen te geven.

De conclusie mag duidelijk zijn. 'Het' boeddhisme bestaat niet, en al helemaal niet in de vorm die nogal wat Europese journalisten, gelovigen, geïnteresseerden én wetenschappers voor ogen hebben. De mythe van de sociaal en politiek geëngageerde, op zelfverwerkelijking gerichte 'levensfilosofie' die men op de term 'boeddhisme' geprojecteerd heeft komt slechts in zeer beperkte mate overeen met de complexe, veelzijdige religieuze realiteit in zogenaamd boeddhistische landen, maar kleurt onze beeldvorming daarover volledig. Wie 'boeddhisme' echt wil begrijpen, dient de volgende drie zaken te onthouden: 1) het is een volstrekt heterogene religie, die bestaat uit een aantal stromingen die weinig met elkaar gemeen hebben; 2) rituele praktijken zijn belangrijker dan 'geloof' of 'filosofie' - vorm is belangrijker dan inhoud, sterker nog: de vorm is de inhoud; en 3) enkele prominente uitzonderingen daargelaten is de sangha overwegend sociaal en politiek conservatief, en gericht op de instandhouding van bestaande structuren, niet op de omverwerping daarvan.

Maar misschien begrijp ik het allemaal wel verkeerd, omdat ik nog niet verlicht ben. Dat kan natuurlijk ook.

Zijlstra en de Vikingen

Halbe Zijlstra heeft het nog niet helemaal begrepen. De staatssecretaris van OCW, inmiddels berucht vanwege zijn rücksichtslose pogingen gerenommeerde orkesten de nek om te draaien, doet weliswaar zijn uiterste best zich te verlagen tot het niveau van de gemiddelde Henk of Ingrid, hij maakt daarbij één cruciale fout. Het rechts-nationalistische ressentiment dat zijn beleid en woordkeuze legitimeert bestaat namelijk niet bij gratie van afkeer alléén - er is ook nog behoefte aan iets van positieve identificatie, al is het alleen maar als ideaalbeeld waarmee de grote boze Ander gecontrasteerd kan worden. Dat ziet Zijlstra, die over weinig politiek inzicht lijkt te beschikken, volledig over het hoofd.

Ik zal uitleggen wat ik bedoel. Nationalistische idealisten aller landen bedienen zich doorgaans van min of meer dezelfde geschiedenisfilosofie. Die komt neer op het volgende: de huidige samenleving is verdorven en gecorrumpeerd; dat is de schuld van volgevreten elites en parasitaire vreemde elementen; vroeger, toen het Volk nog één was, was alles beter, want het Volk is in essentie nobel, dapper, avontuurlijk en goed; als de elite en parasitaire elementen geëlimineerd worden, zal het Volk als een feniks uit zijn as herrijzen, en kan een perfecte samenleving gecreëerd worden. Les nummer één voor de wannabe-nationalist is dan ook simpel: koester uw nationaal erfgoed, maak mythen over het glorieuze verleden, verbind die aan concrete objecten en symbolen, vereer die symbolen, en bovenal: leer ze aan uw jeugd, want jong geleerd is oud gedaan.

Zijlstra daarentegen doet zo zijn best linkse hobby's te bestrijden, dat hij en passant ook de ontwikkeling van potentieel invloedrijke rechtse mythen en symbolen in de kiem smoort. Zijn beslissing om de bouw van het Nationaal Historisch Museum stop te zetten is dan ook een blunder van formaat, want een dergelijk museum zou een perfecte plaats zijn om de jeugd wat nationalistische mythen betreffende de glorieuze geschiedenis van de natie ('VOC-mentaliteit') bij te brengen. Het is onbegrijpelijk dat Zijlstra's PVV-broeders deze beslissing niet getorpedeerd hebben, maar kennelijk hebben ook zij zich de mogelijkheden van een dergelijk museum niet gerealiseerd. Wilders cum suis zijn duidelijk meer bedreven in het kweken van angst en ressentiment dan in het bouwen aan duurzame nationalistische mythen en het creëren van trots op 's lands glorieuze verleden. Dom, want vroeger of later raakt hij zijn momentum kwijt, en zullen zijn mythen te fragiel en eenzijdig blijken om nog langer mensen te mobiliseren. Dan is zijn macht foetsie-foetsie.

Ook lokale musea kunnen een steentje bijdragen aan nationalistische mythevorming. Elk object kan in principe transformeren tot een symbool van een glorieus verleden, of het nou gaat om prehistorisch aardewerk, een schilderij uit de renaissance of een fallisch nationaal monument. Maar wat zegt Zijlstra, in een halfbakken poging te klinken als De Nederlandse Burger? "Lokaal opgegraven potten en pannen hoeven niet meer te rekenen op subsidie." Dom, Zijlstra, dom! Het toont aan dat je helemaal geen echte nationalist bent - die zou die potten en pannen juist koesteren als bewijs dat we eeuwen geleden reeds een hoogstaande beschaving hadden - maar een doodgewone fantasieloze ieder-voor-zich-neoliberaal waarvan er bij de VVD dertien in een dozijn gaan. Een lid van 's lands economische en politieke elite, bovendien, die zich weliswaar probeert voor te doen als een man van het volk, maar eigenlijk van populair nationalisme totaal geen kaas gegeten heeft.

De nieuwe Nederlandse nationalisten zouden eens een kijkje moeten nemen in Noorwegen. Er is waarschijnlijk geen Europees land waar zo ontzettend veel nationale vlaggen wapperen, en waar zo veel mensen kledingstukken (mutsen, jassen, joggingbroeken) dragen waarop de nationale vlag staat. Er zijn vermoedelijk ook weinig Europeanen die er zo'n groot genoegen in scheppen te praten over hun eigen land. Ga eens een gesprek aan met een Noor - tien tegen één dat het gesprek binnen de kortste keren gaat over Noorwegen. Thema's die daarbij regelmatig aan de orde komen zijn de ongerepte natuur ('Noren houden van de natuur, ze willen altijd het bos in'), het egalitarisme ('zelfs de koning gaat met de bus'), de tolerantie ('waar ter wereld mag een kroonprins trouwen met een alleenstaande moeder?'), het klimaat ('slecht weer bestaat niet, slechte kleren wel, zeggen we altijd'), de stugge inwoners ('de meeste Noren zijn verlegen en afstandelijk'), de alcoholwetgeving ('we kunnen niet met drank omgaan, de wet neemt ons tegen onszelf in bescherming'), de taal ('elk dorp heeft zijn eigen onverstaanbare dialect, en iedereen spreekt het met trots') en het belang van de familie ('elke avond en elk weekend brengen we door met het gezin, want dat is belangrijker dan werk'). Er is een uitgebreid discours aan mythen over het land en zijn bevolking, die voortdurend gereproduceerd en herhaald worden, en die elke buitenlander die in Noorwegen woont al tig keer de revue heeft horen passeren.

Het interessante aan Noorwegen is dat het op sociaal-economisch gebied een van de meest linkse landen ter wereld is, met uitgebreide sociale voorzieningen, maar tegelijkertijd ook een van de meest nationalistische. Noren zijn zonder uitzondering trots op hun land, en ze schamen er niet voor die trots kenbaar te maken. Het is geen wij-zijn-beter-dan-alle-anderen-en-dus-zijn-die-anderen-minderwaardig-trots, het is meer een wij-zijn-maar-een-klein-landje-maar-we-doen-het-lang-niet-slecht-en-die-anderen-kunnen-best-nog-wel-wat-van-ons-leren-trots. Het is geen toeval dat Noren wereldwijd zeer actief zijn in ontwikkelingsorganisaties, en dat de Noorse regering veel geld uitgeeft aan ontwikkelingshulp. Het is geen toeval dat wereldwijd veel Noorse christelijke zendelingen actief zijn. En het is ook geen toeval dat Noorwegen zichzelf op de borst trommelt als zijnde een land van vredestichters, getuige het sluiten van de Oslo-akkoorden in 1993 en de Nobelprijs voor de Vrede, die hier elk jaar wordt uitgereikt.

Het zal geen verbazing wekken als ik zeg dat tradities hier gekoesterd worden als waren het kostbare juwelen, dat er bijzonder veel aandacht is voor nationale geschiedenis, en dat archeologie hoog staat aangeschreven. De typische kenmerken van de Noor - hij is stug maar vriendelijk; hij is dapper en onbevreesd; hij kan overleven in de natuur, zelfs onder barre omstandigheden; hij zorgt goed voor zijn vrouw en kinderen; hij kan net zo goed een zij zijn - worden gereflecteerd in 's lands glorieuze geschiedenis, van de negentiende-eeuwse kunstenaars en ontdekkingsreizigers tot de middeleeuwse Vikingen. De Vikingen worden voorgesteld als oer-Noren, over wie in louter positieve bewoordingen wordt gesproken: ze waren onbevreesd en avontuurlijk, dappere strijders, vrijheidslievende ontdekkers; ze hadden een fantastisch pantheon aan machtige goden, en een geweldige mythologie; ze waren in staat de meest barre klimatologische omstandigheden door te komen; ze vestigden zich in andere landen, en oefenden een grote invloed uit op de Angelsaksische cultuur; enzovoorts.

Door het hele land staan musea waar lokale 'potten en pannen' tentoongesteld worden, en waar het verhaal van die dappere oer-Noren verteld wordt. Iedereen kent het. Dat diezelfde Vikingen zich schuldig maakten aan mensenroof, plundering, moordpartijen en massaverkrachtingen - misdaden tegen de menselijkheid, in hedendaagse taal - blijft daarbij onvermeld. De Europese ontdekkingsreizen en de daaraan voorafgaande kruistochten zijn inmiddels aardig in diskrediet geraakt, en terecht, maar over de rooftochten en massaverkrachtingen van de Vikingen wordt nog altijd lyrisch en romantisch gedaan. Ietwat verwonderlijk, zeker als je het contrasteert met die andere persistente mythe, de idee dat Noorwegen een natie van vredestichters is. Hoe kunnen die woeste heroïsche strijders zo ineens verworden zijn tot diplomatieke duiven? Maar kennelijk hoeven paradoxen en interne tegenstrijdigheden geen belemmering te zijn voor effectieve mythe- en natievorming.

Ideetje voor Zijlstra: een groot VOC-museum?

Vikingskipshuset, Oslo

Tatou's trips: Rotterdam and Kinderdijk

The year of the tiger was an eventful year, in which Tatou had the opportunity to visit several interesting new places. She went to Singapore, Malaysia, Indonesia, Laos, China and France. She lived in Vietnam and Norway. En route between different countries, she briefly set foot in Germany, Denmark and the United Arab Emirates (the airport, that is). She took plenty of pictures. She prayed to Shiva, Buddha, Guanyin and Jesus, at some of their respective temples. She reportedly talked to Norwegian forest spirits, Torajan ancestral spirits and Lao dragonflies. She was very excited about the Parisian museums she visited.

Yet there are few countries Tatou likes as much as the Netherlands. After all, this is where she spent the first years of her life. I first met her in a shop in the Staalstraat in Amsterdam, near the Waterlooplein, and we instantly became friends. Afterwards, we lived together at three different places in Amsterdam, before we moved to London. Tatou still loves Amsterdam - its canals, in particular - but she is also very fond of the Dutch countryside, with its green fields, flowers and partly cloudy blue skies.

So when I told her we were going to celebrate Christmas in the Netherlands, I made her very happy, even though this time we would not visit Amsterdam. In stead, we spent a weekend in the busy, strangely charming modern port town of Rotterdam. In addition, we visited the pittoresque village of Kinderdijk: a world heritage site with many old windmills, surrounded by tourist crowds in summer, but remarkably peaceful in winter. The snow greatly added to its beauty, and Tatou enjoyed the visit very much. So did we, incidentally. We did not take as many pictures as usual, but these give a good indication of what it was like: