A day at the beach

It was a hot Saturday morning. The sun was shining relentlessly. I met my girlfriend at a tourist restaurant near my house, where we had a delicious continental breakfast. When we were full, we went to the small bicycle store around the corner and rented two bicycles.

We cycled through villages and rice paddies. We were greeted by young children shouting 'hello, hello', and by old ladies in pajamas. I had lost my hat some time before, and the sun was burning my forehead. Trees in bloom spread sweet fragrances. Women wearing conical straw hats were busy harvesting rice. Water buffaloes were chewing slowly.

We came across the tomb of a seventeenth century Japanese merchant. It was surrounded by rice paddies. This man had already been to Hoi An several times, when in Japan the newly established Tokugawa regime implemented its isolationist policy and forbade all citizens to travel abroad. However, he was in love with a Vietnamese woman, and he did not want to live without her. According to the story, he missed her so much that he decided to risk his life and leave his home country, so that he could live with her in Hoi An. I wish to believe they lived a happy life together, and he did not regret his choice to escape from his country.



Morning gave way to noon, and the sun's force increased. This was no cycling weather, we realised, and we headed for the beach. We opted for nearby Ahn Bahn beach, equally beautiful but more quiet than touristy Cua Dai beach. When we arrived, there were only a few people, despite the fact that is was weekend. We were greeted by the owner of one of the small beach restaurants, who directed us to a big straw parasol with two seats and a small table. We ordered drinks, sat down and relaxed.

Two tables left of us, a Dutch couple was reading quietly. Two tables right of us, some boys were doing drinking games and yelling at each other. Apparently, they were pretty drunk already, judging from the number of times they went to the sea to pee, and the volume and tone of their conversations. Fortunately, however, I had brought my iPod. So we ignored them, listened to my music, and took a nap.

After a while, we woke up, and decided to go for a swim. We went left, in order not to be too close to the boys (and their urine). However, as soon as we were in the water, two of them approached us, looking at us provocatively long. They came annoyingly close. We tried to ignore them, and moved a bit further. They didn't follow us any longer. We swam and played in the high waves. We were happy.

When we were about to leave the water and return to our seats, a new group of people arrived. From a distance, we saw the owner of the restaurant moving our towels and bags to the table next of us. This table was right next to the drinking boys. A German woman took our place, a German-speaking Vietnamese family the place left of it. Two other tourists, apparently unrelated, who had arrived at the same time, went to sit at the last remaining place. The situation was as follows:

Parasol + table: A B C D E F

A: Initially empty; later, two tourists sat there
B: The Dutch couple, suddenly surrounded by others
C: Initially empty; later, the German-Vietnamese family sat here
D: Our place, claimed by the German woman
E: Initially empty; the place where we were moved to, involuntarily
F: The drunk boys

For obvious reasons, we did not want to sit next to the boys. They were noisy, smelled of alcohol, and behaved quite aggressively. The two tables were less than a meter apart, so sitting there really was no option. Clearly, the woman did not want to sit next to them either. Apparently, she knew the Vietnamese-German family, and they demanded they got two places next to each other - not giving a damn about the people who were already there. If they had moved our stuff to place C, and taken place D and E, there would not have been a problem - but of course, she also wanted to sit as far away from the boys as possible. So when we returned to our place, it was already too late. The woman had confiscated our table, and our stuff had been moved to the table right next to the boys, who were looking at us angrily, sensing our reluctance to go sit there. The German woman was deliberately looking the other way, apparently convinced of her God-given right to sit wherever she wanted to sit.

It is bad manner to move your customers' belongings to another place, without asking them first. Period. If these people really wanted to sit next to each other, they could have asked the other Dutch couple to move to table A, and taken place B and C. Alternatively, they could have waited for us to return from the sea, and ask us then (in which case we would have agreed to move to place C, so they could take D and E). Yet, it was not only the fault of the owners. This woman and her Vietnamese expat friends were behaving as though they ruled the world. Telling a restaurant owner to move other people's stuff elsewhere, and claiming their place, is simply very rude. Sadly, though, it is illustrative of the behaviour of some tourists in Vietnam (including many Vietnamese expats, who, in general, are loathed by other Vietnamese - partly out of jealousy, but partly because most of them do tend to behave quite arrogantly, now that they are 'rich'), who seem to think that their money allows them to demand whatever it is they want.

Let's state things clearly. When it comes to tourism, something is going seriously wrong in Vietnam. Whenever you visit places that are not visited by many tourists, you are greeted by friendly, trustworthy people. As long as a city or town is only visited by a couple of independent travellers and some foreign expats, people are generally very welcoming. However, as soon as a place becomes a popular tourist destination, it changes significantly - for the worse. Nha Trang is probably the worst place in Vietnam, but Hue, Hanoi and, increasingly, Hoi An have similar problems. These places not only attract tourists, but also crowds of Vietnamese from other places hoping to earn some easy money - in one way or the other. A small town simply does not need three hundred motorcycle taxis, no matter how many tourists are there, but try to tell that to the guys who believe they can make a living by driving foreigners around. And if you can't manage making enough money one way, you'll try another way. With tourism come prostitution, rip-offs, drug abuse, theft, even violence. Law enforcement is frighteningly inadequate: in sharp contrast to Thailand, Vietnam does not have any tourist police, and police are generally unable and/or unwilling to help tourists who suffer from crime. In fact, many tourists don't even bother going to the police when they have something stolen.

But there is more to it. It would be too easy to just blame the Vietnamese people and authorities for the problems. Xenophobic sentiments may be partly due to a lack of decent education and to nationalist propaganda, but it is also a sad fact that some tourists do not seem to realise that they are ambassadors of their country. When you are seriously insulted by a white guy because you charge him one dollar too much, your overall impression of white people is quite likely to change. When you see a foreign girl topless on the beach (even though any guidebook will strongly discourage her from doing so), or snogging a guy she doesn't know in a bar, it may be a bit easier to believe that all foreign girls are indeed whores. And when you have rich tourists complaining and looking down upon you all the time, even though you are working very hard, why would you continue being friendly and polite to them?

Don't get me wrong. I am not saying that all tourists behave badly, nor do I suggest that all Vietnamese working in tourism are malicious. Many tourists are interested in the country they visit, at least superficially, and behave well. Many Vietnamese are genuinely friendly to foreigners and simply work hard to make a living. But for some reason, people generally remember negative experiences much longer than positive ones, anywhere in the world. Vietnam is no exception. And the tourism-related problems, including the high crime rates and mutual misunderstandings and hostilities, are too numerous to be called incidents. These are structural problems.

I am afraid we did not succeed in contributing to a better understanding. We were moved involuntarily to a place where we did not want to sit. We hesitated, as we did not want to sit so close to the drunk boys, two of whom had already approached us aggressively. But when we tried to pay for our drinks and leave, the restaurant owners started complaining, refused to accept the money, and tried to convince us to stay. Of course, they realised that we hadn't had lunch yet, and they didn't want us to move and spend our money elsewhere. We did not feel like arguing, but we did not want to stay, either.

In any public conflict, bystanders play an important role. Even when they don't want to be involved, most people automatically choose a side. They naturally disapprove of the person whom they think causes the problem (by being stubborn, demanding, whatever), and sympathise with the other. Most of the time, they are not aware of this. Yet, gaining their sympathy is crucial for getting what you want, as public opinion is a powerful weapon. In a conflict, both parties usually are convinced that they are right. In the end, though, it does not really matter who is right and who is wrong. What matters is: who succeeds in gaining the sympathy of the bystanders, for this is the way to convince the other. People always give in to group pressure, after all. So power is not about other people obeying you; power is about having other people sympathise and side with you. Convincing the group of your right - by remaining patient, by playing the part of the victim, and not the aggressor - is the way to success.

In this case, public opinion clearly was against us, notwithstanding the fact that, objectively speaking, we really had not done anything wrong. We were sitting somewhere, went for a short swim, and when we returned, our personal belongings had been moved. Sure, if you prefer those other customers to us, feel free to do so - but then please don't complain when we move to another restaurant.

The bystanders, however, considered us the cause of the problem. We were creating a problem, because we did not want to sit at the place we were moved to, that seemed to be the consensus. The boys obviously noticed that we didn't want to sit next to them, and they were not amused. The German empress and her friends were annoyed by the fact that we didn't quietly accept the situation, and ignored us blatantly - in stead of interfering, explaining why they wanted to sit at our place, and trying to find a solution. The restaurant owners made a fool of themselves by literally begging us to stay. The couple sitting at table B did their best to ignore the situation, but the newly arrived tourists at table A looked at us disapprovingly. 'Why is this guy making such a problem, why don't they just take that last free table?' they must have thought, judging from the look on their face. 'Why do they give those poor restaurant owners such a hard time? Why do some foreigners behave so rudely...?'

In fact, however, we did not behave rudely, nor did we get angry. I didn't feel like arguing at all, actually. So after some hesitation we decided to go. We left the money for the drinks on the table, said goodbye politely, and left. The restaurant owners looked defeated, as if someone had just killed their cat. The German empress was suddenly very busy talking to her neighbour. The other tourists looked embarrassed. The boys opened their twentieth bottle of beer. And, of course, had to save their honour:

'Why do you follow that foreigner? Do you want to get AIDS or something?'

I don't know the exact words they used. My girlfriend didn't tell me what they said until half an hour later, and I am sure she didn't use the same words as they. Anyway, the association of foreigners with AIDS in itself is insulting enough. I'm glad I didn't understand what they were saying at the moment they said it, for I might have lost my temper and become very angry. When I heard about it later, it only made me sad.

As a matter of fact, the number of HIV infections in Vietnam has increased significantly in the course of the past few years. It is much higher than in most European countries (290,000 infections, i.e., 0.5% of the population in Vietnam, versus 18,000 infections, 0.2%, in the Netherlands). It is mainly foreign NGO's and volunteers that are active in the battle against HIV, and try to educate the people - not easy, considering the government's condemnation of 'promiscuity' and the lack of any serious sexual education. Associating foreigners with the spread of HIV is not only racist, it is also insulting to all those efforts made by foreigners to tackle the problem of the growth of HIV in Vietnam. They are the ones doing most of the good work - the government obviously doesn't care much, as they are too busy 'running the country' (i.e., filling their pockets with the yen, yuan and won of foreign investors).

Although arguably the worst one, this was not the first insult we suffered. 'She can't get a Vietnamese boy', we hear quite often. Once, when they found out I'm Dutch, they added an incredibly rude remark about the alleged profession of many women in Holland (she didn't understand what they meant, and I didn't really feel like explaining, as it would only have made her more sad). Occasionally, people who know her ignore her when she greets them on the street. We have got used to people looking at us disapprovingly. And these are just the things I notice - I am sure many more things are said which I do not understand, and which she does not tell me.

The remark the boys made, as well as the behaviour that preceded it, is illustrative of the way Vietnamese (especially in touristy places) tend to perceive foreigners. In the perception of most Vietnamese, there is an existential difference between their own people and 'westerners', especially when it comes to moral values. This image is carefully constructed and cultivated, by means of education, propaganda and popular discourse. According to the myth, westerners are rich (all of them, of course), but they do not know how to behave in public, they don't take care of elderly people, they have sex with many different people, they don't care about their family, and they are unable to really understand Vietnamese (or, for that matter, Asian) 'culture'.

As elsewhere, AIDS is seen as the result of moral corruption and promiscuity - thus, it is easily associated with the perceived immorality of foreigners. Obviously, most Vietnamese are more polite than these drunk boys, and would never say such things. Nonetheless, the ignorance is widespread. In the end, what is at stake is the belief that they are fundamentally different from us - and this is a belief shared by basically everyone. The conclusion that, if they are so fundamentally different and don't understand moral values, they cannot be trusted, is drawn easily.

It is true that Vietnamese society is characterised by strong moral values and restrictions, undeniably more so than liberal countries in, say, Western Europe. However, the strong moral values that apparently define Vietnamese society do not apply to everyone equally. In fact, Vietnam is a thoroughly sexist society, and women are treated remarkably differently from men. Whereas women generally work twice as hard as their male colleagues, and basically run the economy, they earn less, and have very little political power. Confucian ideology lingers, and women still have considerably less freedom to make their own choices than men. But the discrepancy between the sexes is perhaps nowhere as significant as in the field of sexual morality.

Women are not supposed to have sex before marriage. They should be obedient and faithful, and sacrifice themselves for the sake of their family - their parents, until they are married, and their parents-in-law, after. Women are either good or bad, and correspond to one of the sexist female archetypes: the virgin, the mother, and the whore (and, perhaps, the evil hag/mother-in-law). There is nothing in between. An unmarried woman who has sex, or just sleeps at her boyfriend's place, is considered a whore - by definition. Men, on the other hand, are free to fuck around, visit brothels, et cetera. A good husband is someone who takes care of his family financially, and is a good representative of his family in the community - not someone who is loyal sexually. Virginity and monogamy are not considered important male virtues. Hypocrisy rules.

So, in sum:
1. A foreigner is immoral, by definition, especially when it comes to sex (hence, the association of foreigners with HIV - at least by some ignorant people).
2. Only virgins are good girls.
3. A girl who dates a foreigner doesn't care about moral values, cannot be a virgin, and damages her family's good name. If she is not a virgin, nor a mother, she must correspond to that other archetype.
4. It is ok to insult her, as she is not a decent person anyway.

Jealousy is a dangerous thing.

We went to another restaurant. We had fresh crab and rice soup. We went swimming one more time. We talked. We wondered: maybe it's time we meet some people who have had similar experiences, and learn how they dealt with them. And we wondered: maybe living in a big city wouldn't be so bad, after all. We laid down and relaxed, but not completely.

And I wondered: what would the Japanese merchant have done?

Eve and Adam

Recently, I wrote an essay (in Dutch) in which I criticised, in good feminist fashion, lingering gender patterns and power inequality between men and women worldwide. My experiences in Southeast Asia, where men continue to hold power and reinforce conservative sexist structures while women generally do most of the work (and, de facto, run the economy), inspired me to write this, as well as my general interest in the ways in which identity is constructed and enforced, and power structures are legitimised. Of course, as a student of religion, I am quite familiar with sexist worldviews, as they figure prominently in most religious ideologies.

I do not wish to suggest that all men are bad creatures, while all women are saints. The picture obviously is more complicated than that. However, I do believe that in many places in the world women continue to be structurally maltreated, and by no means have the same opportunities as men - not even in the self-proclaimed 'enlightened' countries of Western Europe. Moreover, I believe that, in general, women possess some qualities that few men have, and that we can actually learn something from each other - provided that we are willing to question the sexist myths and prejudices with which we are brought up. Let us begin by actually listening to each other, for a change.

Although my essay was quite polemic, I by no means intended to uncritically adopt the simplistic male-female dichotomies employed by some (radical) feminists, and their dogmatic assertion that men are aggressors, and women victims, by definition. On the contrary, I am interested in creative attempts to question and overcome such essentialist dichotomies, as they tend to reinforce the very gender patterns they criticise. Those who fight monsters may well become monsters themselves, as Nietzsche stated, and women are no exception to this rule. However, I do strongly sympathise with those feminists who realise that women continue to be marginalised, and suffer from (domestic) violence, on a large scale (even in 'Western' societies) - and are willing to fight for a better world. In the Netherlands, a politician like Femke Halsema may be ridiculed by the right-wing elite for continuously (and, according to some, stubbornly) drawing attention to this matter, but I admire her for it (not only for this reason, by the way, but we will talk about Dutch politics some other time). Gender inequality is a problem that needs to be addressed by politicians and opinion makers alike, for it continues to create much suffering worldwide, even though many powerful persons may refuse to acknowledge this fact.

One of the main means by which gender ideology - or, for that matter, any ideology - is communicated and enforced is myth. When I use the word 'myth', I do not mean 'a story that is not true'. For, as a matter of fact, I do not believe human beings are capable of knowing absolute truth, provided that it exists at all (which I seriously doubt, but I have no way of knowing it. Maybe I am wrong, and there actually is such a thing as absolute truth 'out there' - but then, if there is no way of knowing it, it is irrelevant anyway). Rather, I use the word myth in the Barthesian sense of the word: a story that serves to communicate an ideological message, but is not recognised as such - it is 'depoliticised' in the sense that people perceive the stories as self-evident, and do not realise the politics underlying them. For instance, stories about God/gods usually serve to explain and justify the existence of particular social and political patterns, relationships, and behaviour, while being perceived as supernatural accounts of, say, the origins of the world or the history of a 'chosen' people. And yes, that applies to Christian myths as much as to the myths of, say, ancient Greece.

One of the world's most famous myths is undoubtedly the Judeo-Christian origin myth, as it is told in the first chapters of Genesis. This myth has a clear sexist subtext, which has been recognised by many: first, God created man in His image; then, he created woman, the inferior being, from one of man's ribs. More importantly: woman is responsible for man committing original sin, as she is intrinsically weak and therefore cannot be trusted. There is no need to explain why this story is sexist, I assume.

However, one of the interesting features of myths is that they are never static. They may be written down, but they continue to be retold, reemployed, and reinterpreted in different ways, and adapted and adopted in different social and historical contexts. Stories are never finished; powerful as they are, they can always be reinvented and told anew (the most famous example is of course Walt Disney's reemployment of famous European fairytales). As long as there are people who tell them (in whatever way) and interpret them, they continue to exert influence - thus, they continue to change. Myths may be claimed, but they are possessed by nobody, and we always have the opportunity to reappropriate them. Accordingly, in my essay, I have decided to rewrite the myth of Adam and Eve from a different perspective than the version most of us are familiar with.

I wrote my version of Genesis in Dutch. Fortunately, a couple of days ago, my former Leiden classmate Selma discovered it, and offered to post it on her weblog and translate it into English. I think she did a nice job, so I would like to publish her translation on Rotsblog, so that those of you who do not read Dutch can read it as well. I made a few minor changes, but all credits for the translation go to her. Thanks, Selma!

Here it is.



Genesis

In the beginning God created the heaven and the earth. And the earth was waste and void; and darkness was upon the face of the deep: and the Spirit of God moved upon the face of the waters.

And God said, 'Let there be light'. And there was light. And God saw the light, that it was good. And God called the light Day, and the darkness Night. Then the first day was at an end. God was tired and went to sleep.

The following day God created the heaven and the sea, the mountains and the rivers, the beach and the forests. And God got excited, and created the fjords, the canyons, and the barren deserts. And God saw that it was good.

On the third day, God awoke and looked at all the beautiful things. They were still a bit empty. And God created the fish in the sea, the birds in the trees, and the little creepy crawlies in the sand. And God saw that it was good.

Gods creating skills improved, so God created the horses and the elephants, the sabertooth tigers and the dinosaurs, the armadillos and the tapirs. And to crown it all God created the blue whales. And God was tired but satisfied, and the fourth day was over.

But on the fifth day God felt a bit lonely. God wanted someone to talk to, a friend. And God created man, and called him Adam. And the fifth day was over, and God went to sleep, only after saying 'Good night' to Adam. And God thought that it was good.
Adam watched his reflection in the water. He was quite pleased with himself. He had a nice full beard, white teeth, clean nails, and muscled arms and legs. 'I am so beautiful,' Adam thought, 'I must look like God. God has created me in His own image'

And Adam walked around, and he saw the creepy crawlies in the sand, the birds in the trees. He saw the sabertooth tiger and the armadillo. 'I am like God,' Adam said, 'but you are not, because I can talk, and you cannot. That means you have to obey me. I am the perfection of Creation.' And Adam was very pleased with himself.

Then he felt something under his foot. It was a little crawly animal, but now it was dead, because Adam had stood on it. Adam got cross. 'Why are you in my way!' he barked. 'Now you have soiled my foot, created in God's own image! Now your dirty little black corpse is on my sole!' And Adam went to the river to wash himself.

When he arrived at the river he saw a fish. He grabbed the fish with his hand. 'What are you doing in my river?' Adam asked. 'This is my river, God promised me this river. He also promised me the land. So all animals must obey me.' He ate the fish. And all animals were scared.

God called for Adam. 'Adam, I want to talk to you, you don't understand!' But Adam did not hear the call, because Adam was too busy bossing around all the animals. God was sad. God had created someone to talk to, but now felt lonelier than ever before. 'I have made a mistake,' God thought. 'I have given man the gifts of speech and thought, but I did not give him the ability to listen, nor to love. How do I make up for this?'

God thought. 'What if I make a second human... one that can love and listen, and can teach Adam how to do that?' And God created the second human, and God called her Eve. She was even more beautiful than the first one.

Adam saw Eve. She was beautiful beyond words. Adam approached her. 'I am Adam,' he said, 'and you have to obey me, because I was created in God's own image.' Eve looked at him. She smiled. 'It's okay,' she said. 'Go to sleep. The sixth day is almost over. Now it is time to rest.'

Adam did not understand what she meant. Her smile scared him. Who was this? 'Who are you?' he asked.

'I am Eve,' said Eve. 'I would like to be your friend. I would like to hear your stories, if you'll listen to mine.' Adam did not know what to say. She was stunning. Her eyes seemed to look straight through him. Her hair was long, and her body was so round and so much more beautiful than his. All of a sudden he was ashamed of his own square body, and of the hair on his face and his chest. For the first time in his existence he felt ugly.

'Go away!' cried Adam. 'I don't want to see you, I want nothing to do with you!' That was a lie. He wanted nothing more than to be with her, look at her, and touch her strange body. But he was afraid to say so. 'Go away!' He cried angrily. Eve was scared, and ran away. She cried. Why wouldn't he listen to her stories? Why did he scare her so?

God called them, but was not heard. Adam and Eve were too involved with themselves and each other, they were no longer able to hear God.

'How can this be?' Adam thought. 'She looks just like me, but still she is so different. We both have two eyes, a nose, and a mouth. We both have ten fingers and ten toes, we both have a bellybutton. We speak the same language but still we cannot understand each other. Why will she not accept my authority? Why is she more beautiful than me?!'

He approached her. She had stopped crying. She had gotten hungry and had taken a piece of fruit from one of the trees. It was delicious. Seeing how much she enjoyed this foreign fruit infuriated Adam. How could she take pleasure from something he did not know? Why hadn't she first asked permission to eat from that tree?

'Why didn't you ask me if you could eat from that tree?' cried Adam. 'That is not just any tree, that is a sacred tree! It is forbidden to eat the fruit, God has told me that in person!' Eva jumped. She did not know that. But how could something that tasted so good, that was sweet and sour and thirst-quenching, be forbidden? Didn't God allow them the good of Creation?

'Now God will always be angry with us,' Adam spoke with a strict voice. 'With us, and with all future generations. And that is your fault. From now on you must obey me, so you cannot commit a sin again. From now on you are my possession. If you refuse I will kill you, like you were a creepy crawly. If you follow me, I will be good to you. Whichever way, we have to flee, away from the tree of God, because God does not want to see us anymore.'

Eve was scared. She did not want to die. He looked dangerous, and strong. She did not want to fight. She wanted to know him, she wanted to see what was hidden behind those cold eyes. Maybe, if she followed him, she would be able to teach him, little by little, to listen, and to love.

'Alright, I'll go with you,' she said. And Adam and Eve left the place where they had met, and fled. They ran from an angry God that they were imagining.

And God saw how Her children ran away, and cried silently. But God knew that parents must learn to let their children go, and that sometimes they cannot hear their parents' voices. And God knew that they were not perfect, but She hoped they would learn to understand each other, learn to love, and that they would not hurt each other too much.

And Adam told his children the story of the sacred tree, and of Eve's guilt, and of the angry God. Eve averted her eyes, and said nothing.

And the children related the story of the tree and the fruit to their children, who then told their children, who told their children thereafter. And none knew what had really happened.


Illustration: Gustave Doré, 'Paradise Lost'

Eva

Afgelopen zondag was het internationale vrouwendag. Het is een dag die in Nederland onopgemerkt aan de meeste mensen voorbij is gegaan, als elk jaar. Ten onrechte. Nog steeds zijn wereldwijd honderden miljoenen vrouwen structureel slachtoffer van (huiselijk) geweld, onderdrukking en discriminatie. Nog steeds is verkrachting een gangbare oorlogsstrategie in grote delen van de wereld. Nog steeds komen genitale verminking van jonge vrouwen (het eufemisme: 'vrouwenbesnijdenis' ) en het vermoorden van vrouwelijke familieleden omdat ze verliefd zijn op een persoon die de familie niet bevalt, of, nog erger, omdat ze de 'familie-eer geschonden hebben' door verkracht te zijn (het eufemisme: 'eerwraak' ) op grote schaal voor in delen van Afrika en Azie, en onder migrantengemeenschappen in Europa. Nog steeds is het vermoorden van pasgeboren meisjes een algemeen geaccepteerd gebruik in landen met veel armoede, of met een een-kind beleid. Kortom, de mishandeling van en het geweld jegens vrouwen zijn immens, en daar is veel en veel te weinig aandacht voor.

Ook in het zogenaamde 'verlichte' West-Europa zorgen diepgewortelde sekstische normen en arbeidspatronen ervoor dat vrouwen politiek en economisch een marginale rol blijven spelen. Verreweg de meeste invloedrijke posities in het bedrijfsleven, de politiek en de wetenschap werden en worden ingenomen door mannen. Het percentage vrouwelijke topambtenaren, hoogleraren, commissarissen van multinationals en dergelijke is bedroevend laag in de meeste Europese landen - niet in het minst in Nederland. De mythe van een progressief, tolerant landje was reeds doorgeprikt waar het immigratie en multiculturaliteit betreft; maar ook op het gebied van emancipatie is Nederland bepaald geen voortrekker te noemen. Ik ken ze, ik kan ze aan u voorstellen: de hoogopgeleide, talentvolle jonge vrouwen die afzien van een serieuze maatschappelijke carriere omdat dat praktisch onverenigbaar is met de zorg voor een familie, of omdat ze geen zin hebben om hun ellebogen voortdurend in te moeten zetten. Sommige van hen verdedigen zelfs de seksistische 'vrouwen willen zogen, laat ze'-ideologie van reactionaire mythemakers als Andreas Kinneging en Andre Rouvoet. De samenleving verspilt zo kostbaar intellectueel kapitaal. En, kwalijker: de macht blijft stevig in handen van mannen, nationaal zowel als wereldwijd. Zo blijven competititiviteit, grootsheidswaanzin, wantrouwen en assertiviteit de (mannelijke) waarden waarop ons economische en politieke systeem zijn gestoeld - en oorlog, uitbuiting en systematische discriminatie de noodzakelijke gevolgen.

Machtsverhoudingen behoeven ideologische legitimatie, per definitie. Dat geldt zeker voor man-vrouw verhoudingen. Nu is een ideologische legitimatie van bovennatuurlijke aard in principe sterker dan een seculiere, mits de mythen en de religieuze praktijken waardoor deze bevestigd worden algemeen geaccepteerd zijn. Wie God bezit, bezit de macht, en vice versa. Immers, God zelf is monddood, dus wie over Hem praten hebben de macht, zolang er naar ze geluisterd wordt. Zij bepalen wat goed en kwaad heet, zij sanctioneren politieke en sociale structuren. Het is dan ook weinig verwonderlijk dat veel ideologische legitimaties voor de onderdrukking van vrouwen van religieuze aard zijn. Een paar bekende voorbeelden: de vrouw veroorzaakte de zondeval, omdat zij zwak is en een slaaf van haar impulsen (jodendom en christendom); de vrouw dient zich te bedekken en terug te trekken uit het publieke leven, en heeft minder rechten dan de man, zo heeft God beschikt (islam); de vrouw is intrinsiek zwak, probeert de man te verleiden het juiste pad te verlaten, en is niet in staat tot het bereiken van verlichting (boeddhisme).

Een van de meest seksistische ideologieen is wel het confucianisme, dat stelt dat vrouwen geen publieke functies dienen te bekleden; dat zij minderwaardig en ondergeschikt zijn aan hun mannelijke familieleden en hen derhalve in alles moeten gehoorzamen; maar dat zij niettemin de welhaast volledige verantwoordelijkheid voor het welzijn van hun familie dragen. Nu zijn confucianistische patronen diepgeworteld in veel Aziatische samenlevingen. De realiteit is hier dan ook vaak dat vrouwen keihard moeten werken, zowel in- als buitenshuis, maar desalniettemin juridisch en politiek ondergeschikt zijn aan mannen. Wie door Azie reist kan niet anders dan bewondering krijgen voor de vele hardwerkende vrouwen die hij ziet; al die vrouwen die van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat bezig zijn geld te verdienen voor hun familie, terwijl ze ook nog voor kinderen moeten zorgen en het huis schoonhouden. En hij kan ook niet anders dan zich vertwijfeld afvragen waarom zoveel mannen hier het grootste deel van de dag geen flikker uit lijken te voeren.

Maar dit verhaal krijgt geen zwarte, pessimistische conclusie. Integendeel. Dit verhaal gaat eindigen met een ander verhaaltje, een naar ik hoop hoopgevend verhaaltje, dat ik voor jullie geschreven heb in het kader van internationale vrouwendag. Het is een klein en onbeduidend gebaar, maar toch. Zie het als een bescheiden uiting van bewondering voor al die vrouwen die hun hoofd omhoog houden. Voor al die mooie, dappere, sterke, wijze, bange, oude, jonge, dikke en dunne vrouwen op de wereld, al die vrouwen die ik bewonder. Zonder agenda, beloofd.

Dit is hoe het echt gegaan is.


GENESIS

In den beginne schiep God de hemel en de aarde. De aarde nu was woest en ledig, en duisternis was in de afgrond, en de Geest Gods zweefde over de wateren.

En God zei: 'er zij licht!' En er was licht. En God zag, dat het goed was. En God noemde het licht dag, en de duisternis nacht. En toen was de eerste dag ook direct voorbij. God was moe, en ging slapen.

De volgende dag schiep God de hemel, en de zee; de bergen, en de rivieren; het strand, en de bossen. En God kreeg de smaak te pakken, en schiep de fjorden, de canyons en de rotswoestijnen. En God zag, dat het goed was.

De derde dag stond God op, en keek naar alle mooie dingen. Ze waren nog wat leeg. En God schiep de vissen in de zee, de vogels in de bomen, en de kriebel- en kronkelbeestjes in het zand. En God zag, dat het goed was.

God werd steeds beter in scheppen, en schiep de paarden en de olifanten, de sabeltandtijgers en de dinosaurussen, de gordeldieren en de tapirs. Als klap op de vuurpijl schiep God de blauwe vinvissen. En God was moe maar voldaan, en de vierde dag was voorbij.

Maar op de vijfde dag voelde God zich een beetje eenzaam. God miste iemand om mee te praten, een vriend. En God schiep de mens, en noemde hem Adam. En de vijfde dag was voorbij, en God ging slapen, maar niet na 'welterusten, Adam' gezegd te hebben. En God dacht, dat het goed was.

Adam bekeek zichzelf in het water. Hij was niet ontevreden met zichzelf. Hij had een mooie volle baard, witte tanden, schone nagels en gespierde armen en benen. 'Ik ben zo mooi,' dacht Adam, 'ik moet wel op God lijken. God heeft mij naar Zijn evenbeeld geschapen.'

En Adam liep rond, en hij zag de kriebel- en kronkelbeestjes in het zand, en de vogels in de bomen. Hij zag de sabeltandtijger en het gordeldier. 'Ik lijk op God,' zei Adam, 'maar jullie niet. Want ik kan praten, maar jullie niet. Dat betekent dat jullie mij moeten gehoorzamen. Ik ben de vervolmaking van de Schepping.' En Adam was heel blij met zichzelf.

Toen voelde hij iets onder zijn voet. Het was een kriebelbeestje, maar nu was het dood, want Adam had erop getrapt. Adam werd boos. 'Waarom loop je in mijn weg!' brulde hij. 'Nu heb je mijn voet, geschapen naar Gods evenbeeld, bezoedeld! Nu zit jouw vieze zwarte lijkje op mijn voetzool!' En Adam ging naar de rivier, om zich te wassen.

Toen hij bij de rivier was, zag hij een vis. Hij pakte de vis in zijn hand. 'Wat doe jij hier in mijn rivier?' vroeg Adam. 'Dit is mijn rivier, God heeft mij de rivier beloofd. En het land heeft hij mij ook beloofd. Dus alle dieren moeten mij gehoorzamen.' Hij at de vis op. En alle dieren werden bang.

God riep Adam. 'Adam, Ik wil met je praten, je begrijpt het niet!' Maar Adam hoorde het niet, want Adam had het te druk met het commanderen van de dieren. God was verdrietig. God had iemand geschapen om mee te praten, maar voelde zich nu nog eenzamer dan eerst. 'Ik heb een fout gemaakt,' dacht God. 'Ik heb de mens het vermogen gegeven te spreken en te denken, maar niet het vermogen te luisteren en lief te hebben. Hoe kan Ik dit goedmaken?'

God dacht na. 'Als Ik nu een tweede mens maak... een mens die wel kan luisteren en liefhebben, en die Adam kan leren hoe dat moet.' En God schiep de tweede mens, en God noemde haar Eva. Ze was nog mooier dan de eerste.

Adam zag Eva. Ze was beeldschoon. Adam ging naar haar toe. 'Ik ben Adam,' zei hij, 'en jij moet mij gehoorzamen, want ik ben naar Gods evenbeeld geschapen.' Eva keek hem aan. Ze lachte. 'Rustig maar,' zei ze. 'Ga maar slapen. De zesde dag is bijna voorbij. Nu is het tijd om te rusten.'

Adam begreep niet wat ze bedoelde. Haar lach maakte hem bang. Wie was dit? 'Wie ben jij?' vroeg hij.

'Ik ben Eva,' zei Eva. ' Ik wil graag je vriendin zijn. Ik wil graag je verhalen horen, als jij de mijne ook wilt horen.' Adam wist niet wat hij moest zeggen. Ze was beeldschoon. Haar ogen leken dwars door hem heen te kijken. Ze had lange haren, en haar lichaam was zoveel ronder en mooier dan het zijne. Plotseling schaamde hij zich voor zijn eigen hoekige lichaam, en voor de haren op zijn gezicht en borstkas. Voor het eerst in zijn leven voelde hij zich lelijk.

'Ga weg!' riep Adam. 'Ik wil je niet zien, ik wil niets met je te maken hebben!' Dat was niet waar: hij wilde niets liever dan bij haar zijn, naar haar kijken, en haar vreemde lichaam voelen. Maar dat durfde hij niet te zeggen. 'Ga weg!' riep hij kwaad. Eva werd bang, en rende weg. Ze moest huilen. Waarom wilde hij niet naar haar verhalen luisteren? Waarom maakte hij haar bang?

God riep ze, maar werd niet verstaan. Adam en Eva hadden het te druk met elkaar om God nog te kunnen horen.

'Hoe is het mogelijk,' dacht Adam, 'dat ze zo op me lijkt, maar toch zo anders is? We hebben allebei twee ogen, een neus, en een mond; we hebben evenveel vingers en evenveel tenen; we hebben allebei een navel. We spreken dezelfde taal, maar toch begrijpen we elkaar niet. Waarom accepteert ze mijn gezag niet? Waarom is ze mooier dan ik!?'

Hij ging naar haar toe. Ze was opgehouden met huilen. Ze had honger gekregen, en had een stuk fruit geplukt dat ze in een boom had zien hangen. Het smaakte heerlijk. Toen Adam zag hoe ze genoot van de hem onbekende vrucht, werd hij razend. Hoe kon zij genieten van iets, dat hij niet kende? Waarom had ze hem niet eerst gevraagd of ze van die boom mocht eten?

'Waarom heb je mij niet gevraagd of je van die boom mocht eten?' riep Adam. 'Dat is niet zomaar een boom, dat is een heilige boom! Die vrucht is verboden om op te eten, dat heeft God mij zelf gezegd!' Eva schrok. Dat wist ze niet. Maar hoe kon iets, dat zo lekker smaakte, dat zoet en zuur was en de dorst leste, verboden zijn? Gunde God hun het goede van de Schepping niet?

'Nu zal God altijd boos op ons blijven,' sprak Adam streng. 'Op ons, en op ons nageslacht. En dat is jouw schuld. Vanaf nu moet je me gehoorzamen, opdat je niet nogmaals zult zondigen. Vanaf nu ben je mijn bezit. Als je weigert, zal ik je doden, als was je een kriebelbeestje. Als je me volgt, zal ik goed voor je zijn. Hoe dan ook, we moeten vluchten, weg van de boom Gods, want God wil ons hier niet meer zien.'

Eva was bang. Ze wilde niet dood. Hij zag er gevaarlijk uit, en sterk. Ze wilde niet vechten. Ze wilde hem leren kennen, ze wilde zien wat er achter die harde ogen schuilging. Misschien, als ze hem volgde, zou ze hem stapje voor stapje kunnen leren luisteren, kunnen leren liefhebben.

'Akkoord, ik ga mee,' zei ze. En Adam en Eva verlieten de plek waar ze elkaar hadden leren kennen, en gingen op de vlucht, op de vlucht voor een kwade God, die ze zich inbeeldden.

En God zag Haar kinderen wegrennen, en moest een traantje wegpinken. Maar God wist, dat ouders hun kinderen los moeten leren laten, en dat kinderen soms de stemmen van hun ouders niet verstaan. En God wist, dat ze niet perfect waren, verre van dat - maar Ze hoopte dat ze zouden leren om elkaar te begrijpen en lief te hebben, en dat ze elkaar niet te veel pijn zouden doen.

En Adam vertelde aan zijn kinderen het verhaal van de heilige boom, en van Eva's schuld, en van de kwade God. Eva sloeg haar ogen neer, en zei niets.

En de kinderen vertelden het verhaal van de boom en de vrucht door aan hun kinderen, en die weer aan hun kinderen, en die weer aan hun kinderen. En niemand wist meer hoe het echt gegaan was.

Jack

Nieuwsgierig kijkt hij me aan. Hij houdt zijn hoofd schuin. Rondom zijn donkere pupil blinkt het oogwit vertrouwenwekkend. 'Kom maar,' lijkt hij te zeggen. Hij heeft een lange neus, zie ik. Zijn hoofd komt half boven het water uit.

Ik ga naast hem zitten. Hij ademt natte lucht mijn kant op. Tetterend door het gat op zijn achterhoofd vertelt hij me zijn verhaal. Ik versta niet alles, maar wel een beetje. Over dat het hier mooi is. Over zijn maatje John. Over de ellende die ze als kind hebben meegemaakt. Over de lekkere verse ikan nogwat vis die ze elke dag krijgen, behalve als het volle maan is, want dan blijven de netten van de vissers leeg. Over de kinderen die komen om met hem te zwemmen, en die zijn woorden zo goed verstaan, veel beter dan de meeste andere mensen.

Ik praat terug, maar niet met woorden. Ik piep en murmel wat. Jack kijkt me aan en piept terug. 'Maak je geen zorgen,' zegt hij.

Ik kwam zijn Poolse vriendin tegen in Kuala Lumpur, waar ze enkele dagen verbleef om haar Indonesische visum te verlengen. Samen met twee Zweden deden we ons op het dak van het hostel, buiten bereik van boze baardmanblikken, tegoed aan een flinke hoeveelheid Thais bier. Ze vertelde dat ze werkte als therapeute in een Balinees hotel. Ze werkte er met autistische en verstandelijk gehandicapte kinderen, en met dolfijnen. Die schijnen het namelijk goed met elkaar te kunnen vinden.

Ik was haar verhaal al weer half vergeten, tot ik haar in Lovina plotseling tegen het lijf liep. Leve het toeval. Ze nodigde me uit om naar een demonstratie te komen kijken. Zo gezegd, zo gedaan. En nu zit ik hier bij Jack.

'Mijn oor zit dicht, Jack. Een paar dagen geleden na het zwemmen ging hij plotseling dicht. Ik krijg hem niet meer open. Wattenstaafjes helpen niet. En nu ben ik half doof. Alles is ruis. Eerst ging hij nog af en toe open, maar nu zit hij potdicht, en suist. Het maakt me misselijk en geeft me hoofdpijn. Ik maak me een beetje zorgen, want ik weet niet of hij wel weer opengaat. Ik voel me als een personage in een roman van Murakami. Het oor staat voor iets anders, maar ik weet niet waarvoor.'

Jack heeft andere oren dan ik. Zijn oren werken het beste in het water. Zijn oren vertellen hem waar hij is, en waar de anderen zijn. Ze zijn zijn ogen en zijn handen. Het lijkt hem heel vervelend, als je oor het niet doet. Maar maak je geen zorgen, het zal wel weer goed komen. Hij zwemt een pirouetje voor me. Hij tettert geruststellend.

'Ik word een beetje verdrietig van alles wat ik zie en hoor, Jack. Die volgevreten witte man met het grijze ringbaardje die elke avond een andere schaars geklede dame aan zijn zij heeft. Die andere volgevreten witte man met het grijze snorretje die een bange tienerjongen eten voert in een restaurant, alvorens hem mee te nemen naar zijn hotel. Al die masseuses en serveersters die bijverdienen uit noodzaak, en al die sekstoeristen die zonder blikken of blozen misbruik maken van de armoede. Soms lijkt heel Zuidoost-Azië wel een bordeel.

Maar het is meer dan alleen de seks. De Europese horecaondernemers die hier miljoenen verdienen, terwijl ze hun werknemers minder dan twee euro per dag betalen. De baas van jouw hotel (Melka Excelsior Hotel: 'voor liefhebbers van natuur, milieu en spiritualiteit!' ), die hier drie privé-hoertjes heeft om hem te vermaken terwijl zijn vrouw in Denpasar zijn grut verzorgt, en die zijn mannelijke Balinese personeel met honden vergelijkt. Al die neokoloniale structuren.

Maar ook: de slapheid en lamlendigheid van de jonge mannen hier. Waarom staan ze het toe, dat gasten uit Europa ze hier uitbuiten? Waarom steken zo weinig mannen hier hun handen uit de mouwen? Terwijl hun moeders en zusters keihard werken, zitten zij lui langs de kant van de weg met hun scootertjes te spelen, en verdienen ze af en toe een centje bij door een toerist van A naar B te rijden. Dan kun je wel blijven roepen dat je een slachtoffer bent, dat westerse kolonisten je land uitbuiten, en dan heb je ook wel een beetje gelijk - maar zolang je zelf geen ambitie en creativiteit hebt, zal dat niet veranderen. Je kunt blijven rondlopen met een minderwaardigheidscomplex, of je kunt proberen het lot in eigen hand te nemen.

Je elke avond bezatten, en vervolgens je frustratie en machteloosheid botvieren op de westerse jongen die met je eveneens westerse ex praat (uit is uit, vriend, waarom begrijp je dat niet?), en hem op een haar na in elkaar slaan, is geen oplossing. Nee, je wordt niet gedumpt omdat je niet Europees bent, en je wordt ook niet ingeruild voor een Europeaan - we praatten slechts. Je wordt gedumpt omdat je extreem bezitterig bent, omdat je niet snapt dat westerse meiden hechten aan hun vrijheid, en bovenal omdat je net als al je vrienden hier zonder dromen of ambities bent. Omdat je lethargie uitademt.

Sorry, Jack. Ik wil niet de verwaande VVD'er spelen die zegt dat mensen armoede aan zichzelf te wijten hebben. Ik haat de westerse mannen die hier de boel komen uitbuiten, ik haat het dat seks en macht hier zo verweven zijn, ik haat die armoede. Maar ik zie ook hoe mijn leeftijdsgenoten hier zich wentelen in hun minderwaardigheidscomplex en in de drank, en ik denk: doe iets! Maak iets van je leven, verdomme, in plaats van je bezatten en dreigen mij in elkaar te slaan omdat ik met je ex praat. Ze is je bezit niet!'

Jack tettert terug. 'Je maakt je veel zorgen. Waarom richt je je blik op de schaduw, waarom zie je het licht niet? Wees eerlijk, er zijn toch ook veel mooie dingen hier? Is er niets dat je blij maakt?'

'Jawel. Er zijn veel dingen die me blij maken. Ik word blij van jou. Ik word blij van de mensen die ik ontmoet, van andere reizigers, van leuke gesprekken. Ik word blij van die heerlijke massage en dat kruidenbad in die professionele salon, waar ik gewoon kon ontspannen zonder bang te zijn de 'massage-plus' behandeling aangeboden te krijgen. Ik word blij van de woeste regen, die straten en zielen schoonspoelt, en nieuw leven mogelijk maakt. Ik word blij van de warmte en hartelijkheid waarmee sommige mensen je hier tegemoet treden. Ik word blij van de zon die opgaat achter de bergen, terwijl ik op een bootje zit en om me heen kijk of ik ergens soortgenoten van je zie. Ik word blij van mijn eerste lessen Chinees, en van het vooruitzicht de lente in China te vieren. Ik word blij van Akar, het biologische eettentje met de heerlijke koffie en de souvenirs die ten goede komen aan natuurbeschermingsprojecten. Ik word blij als ik aan mijn vrienden en familie in Nederland denk. Ik word blij als ik onder het genot van een cocktail een roman van John Steinbeck lees. Ik word blij van jou, en van je lieve getetter.'

Hij zwemt nog een pirouetje voor me. Dan nemen we afscheid.

Dank je wel, Jack. Ik zal je missen.

Moderne godinnen

SOAS is gek op ismen. Marxisme, socialisme, anarchisme, postmodernisme, poststructuralisme, multiculturalisme en islamisme worden door een niet onaanzienlijk deel van de studentenpopulatie omarmd. Kapitalisme, conservatisme, oriëntalisme, nationalisme, imperialisme en positivisme doen het daarentegen vooral goed als zondebok en als object van afkeer. Een flinke dosis engagement, politiek bewustzijn en actiebereidheid kan de studenten hier in elk geval niet ontzegd worden. En ofschoon zaken als de dogmatische verheerlijking van bepaalde zwarte pagina's in de geschiedenis (het vieren van de revolutie die uiteindelijk leidde tot de Goelag lijkt mij weinig gepast, maar men doet het wel) en een overdreven politieke correctheid (de voorzitter van de rugby society werd publiekelijk aan de schandpaal genageld en beschuldigd van racisme vanwege een ludieke affiche met de aankondiging van een 'English Party - no bongo drums, no Arab music' ) soms wat irritant zijn, is het stiekem een verademing in een omgeving te zijn waar mensen de link leggen tussen politieke betrokkenheid, kennis en idealisme. Onder de Leidse studentenpopulatie waren de meest voorkomende politieke kleuren het grijs van de onverschilligheid en het paars van de mainstream (uitzonderingen daargelaten, natuurlijk). De betrokkenheid en actiebereidheid zijn hier vele malen groter. Zo moet de atmosfeer aan Nederlandse universiteiten in de jaren '70 ook geweest zijn.

Het zal weinig verbazing wekken dat tussen alle ismen het feminisme hier prominent vertegenwoordigd is. Nu heb ik persoonlijk nooit veel gehad met feminisme; niet omdat ik geen voorstander ben van gelijke rechten en mogelijkheden voor vrouwen en mannen, ook niet omdat ik geen voorstander ben van het omverwerpen van patriarchale structuren en seksistische vooroordelen in onze samenleving, en al helemaal niet omdat ik geen kokende huispapa zou willen zijn (niets liever, eigenlijk). Neen, de reden voor mijn vroegere afkeer van het feminisme is de langspeelplaat die mijn moeder ooit opzette. Als ik het me goed herinner droeg de plaat de titel 'Buik', en stond er een tekening op van een zwangere buik. Een of ander kreng zong liedjes, waarvan ik mij godzijdank bijna niets meer kan herinneren, maar één zin heb ik altijd onthouden: 'ik wil een meisje en geen jongen'. Ik wil een meisje en geen jongen! Je zal maar geboren worden als de zoon van zo'n harpij...! Welnu, ik kan u verzekeren dat als je een jaar of acht bent en je je moeder die harteloze zin hoort meezingen, je voorlopig wel even genoeg hebt van feminisme - zeker als er af en toe Opzij's door het huis slingeren die je vertrouwd maken met niet altijd even manvriendelijke uitspraken. Mijn vroegste indruk van het feminisme was, kortom, tamelijk negatief. Ik voelde mij aangevallen, om de simpele reden dat ik een jongen was en geen meisje - en dat vond ik oneerlijk.

(Het zij je inmiddels volledig vergeven, lieve moeder. Ik ben blij dat je die rotplaat daarna nooit meer hebt gedraaid.)

Maar dat is reeds lang geleden, en mijn angst voor het feminisme was inmiddels aardig weggezakt. Ik was zowaar lid geworden van de enige politieke partij in Nederland die volledig erkent dat de emancipatie van vrouwen in ons land verre van optimaal is, die serieuze maatregelen voorstaat om dit te veranderen en die christendemocratische aanrechtsubsidies bestrijdt, en ik was het hierin volledig met ze eens. Ik werd kwaad toen ik getalenteerde medestudentes hoorde praten over het al dan niet krijgen van kinderen, en hun angst voor een 'gat in hun cv' die hun carrière serieus zou kunnen dwarszitten - wat belachelijk dat ze zich daar überhaupt zorgen over moeten maken, en dat onze maatschappij kennelijk nog altijd niet of nauwelijks de mogelijkheden biedt ouderschap en een serieuze carrière te combineren! Ik geloof, kortom, dat ik het niet slecht zou doen als ik langs de feministische meetlat gelegd zou worden. Maar ergens in mij zat nog altijd een restje angst en wantrouwen. Normaliter zou ik waarschijnlijk dan ook niet naar een thema-avond met de titel 'moderne godinnen' zijn gegaan. Maar het lieve meisje dat mij de flyer gaf was zo vriendelijk om onze petitie voor een groener SOAS te ondertekenen, en bovendien zouden bij de paneldiscussie onder andere mijn vriend Ben (dit omdat hij kandidaat stond voor de nationale studentenvakbond) en mijn favoriete docent spreken. Ik besloot daarom mijn laatste restje angst te overwinnen, kleur te bekennen en mij in het hol van de leeuwin te wagen. Per slot van rekening ben ik eigenlijk ook wel een beetje een feminist.

Nu zou ik een stijlbreuk kunnen maken en op enigszins cynische wijze de verschillende personages kunnen beschrijven die op deze avond aanwezig waren. Sommige van hen waren zo uitgesproken dat mijn observatie zou lezen als een karikatuur. Ze waren er allemaal: de radicale politieke lesbienne met kort krulletjeshaar en bergschoenen, de neopaganiste die haar innerlijke heks had ontdekt, de briesende feministische marxiste, de feminiene homoseksuele sympathisant. Maar het gaat me nu even niet om de karikatuur, het gaat me nu om de inhoud van de ideeën. Het gaat me nu om de mogelijkheid tot dialoog. De stijlbreuk komt er dus niet, en de karikatuur laat ik achterwege omdat ik deze nu even niet zo relevant vind.

Het panel bestond uit zes personen. Ben moest de spits afbijten, en hij deed het niet slecht - zijn verhaal was misschien niet zo samenhangend, maar hij had een paar goede ideeën, en zijn humor deed de rest. Daarna was het de beurt aan een jongedame, die een betoog hield over hoe het christendom de paganistische godinnenrijkdom verdrongen had. Haar verhaal was volstrekt ahistorisch, haar weergave van mythen was louter de projectie van haar eigen politieke ideeën, en de manier waarop ze Jungiaanse ideeën ophemelde was enigszins verwonderlijk daar Jung toch ook een grote seksist was - maar ik kreeg een indruk van de toon van het gemiddelde 'godinnen zijn onze archetypen en alle vrouwen zijn godinnen' boek. Als derde kreeg een tweede kandidaat voor de nationale studentenvakbond het woord, en hij verraste met een persoonlijk verhaal over zijn eigen relatie, over controle en kwetsbaarheid. Daarna was het de beurt aan de ster van de avond, een socialistische politica die een vlammende en zeer overtuigende tirade hield tegen de 'pornoficatie' van de samenleving en van seksualiteit ('hebben we daarvoor gevochten in de jaren '60 en '70, voor het recht op plastische chirurgie en op het beoefenen van paaldansen als een sport...?' ), en die bovendien aantoonde dat ongelijkheid van vrouwen ten opzichte van mannen niet los gezien kan worden van klassenongelijkheid, armoede en gebrekkig onderwijs (gelooft u mij, in dit land ga je naar een goede school omdat je ouders geld hebben, niet omdat je talent hebt). De vijfde spreker was een boze jongedame die in minder overtuigende bewoordingen herhaalde wat haar voorganger had gezegd. Tot slot was het de beurt aan mijn docent, die vertelde over zijn persoonlijke ervaringen in zijn land van herkomst en in het land van zijn onderzoek. Hij hield een mooi pleidooi voor dialoog en voor nederigheid aan de zijde van de mannen. 'Het is altijd moeilijk om kritiek te accepteren, maar we kunnen alleen tot een dialoog komen wanneer wij, als mannen, bereid zijn te luisteren.'

Het was een mooie avond. Ik voelde me welkom. Ik realiseerde me hoezeer ik zelf soms ook nog oogkleppen op heb, en net als vele anderen soms denk: het is nog niet perfect, maar we zijn een goed eind op weg (dat is een misvatting. Wereldwijd gezien is de letterlijke machteloosheid en de mishandelingen waaraan vrouwen bloot staan immens. Maar ook in onze eigen samenleving zijn er nog zoveel barricades, nog zoveel structuren die gelijkheid in de weg staan). Ik vroeg de panelleden hoe ze dachten over de emancipatie van moslimvrouwen, en wat ze van de stormrammethode Hirsi Ali - Dresselhuys vonden - ze waren vrij eensgezind in hun antwoord dat een hoofddoek of religieuze overtuiging geen belemmering hoeven te zijn voor emancipatie. Ik was enigszins verbaasd toen ik de bozige jonge activiste hoorde zeggen dat binnen het feminisme 'alles bediscussieerd kan worden, behalve het recht op abortus' - waarom niet erkennen dat vrouwen hierover van mening verschillen, in plaats van de mening van een deel van de vrouwen bij voorbaat afwijzen? Maar afgezien hiervan was er ruimte voor diversiteit, en voor dialoog. Mijn mening over het feminisme was bijgesteld.

Voor even.

Ben praat na met de Jungiaanse jongedame. Hij discussieert zoals hij dat altijd doet; hij luistert, en reageert vervolgens op wat de ander heeft gezegd (hetgeen vrij bijzonder is, let maar eens op: niet veel mensen luisteren tijdens discussies naar wat hun gesprekspartner zegt, druk als ze zijn met het overbrengen van hun eigen mening). Hij is geduldig en beleefd. Het gesprek gaat over een demonstratie die binnenkort plaatsvindt. Een groep vrouwen wil de straat terugclaimen. De dames gaan gezamenlijk de straat op om te protesteren tegen het vele geweld waarvan hun seksegenoten slachtoffer zijn. Ben wil graag solidair zijn en meelopen in de demonstratie. De jongedame reageert verontwaardigd. Hij moet begrijpen dat vrouwen hun eigen ruimte willen hebben, dat ze onder elkaar willen zijn, en dat ze daar geen Onderdrukkers bij willen hebben. Ik vind Ben geen Onderdrukker, maar wie ben ik. Ik zeg voorzichtig dat wanneer men dialoog wil (naïef als ik ben ga ik er op dat moment nog van uit dat men dit inderdaad wil), dat het dan niet zo'n gek idee is om sympathisanten welkom te heten in je midden. Is het niet juist mooi, dat er mannen zijn die graag meelopen in een dergelijke demonstratie omdat ze er volledig achter staan? Ben zegt dat hij het jammer vindt buitengesloten te worden. De dame begint nu te briesen: mannen kunnen nooit begrijpen hoe het is om vrouw te zijn, net zoals witte mensen nooit kunnen begrijpen hoe het is zwart te zijn, einde verhaal (subtekst: de enige manier om solidair te zijn is je schuldig voelen en je smoel houden). Het is een exclusivistische visie die elke vorm van identificatie met en empathie voor de Ander uitsluit, en zodoende elke vorm van dialoog onmogelijk maakt - natuurlijk zal ik nooit weten hoe het is om vrouw te zijn, maar dat hoeft ook helemaal niet, want het punt van solidariteit is nu juist dat je probeert je te verplaatsen in de positie van de Ander. Ben herhaalt geduldig zijn punt. 'Oh, waarom voelen mannen zich toch altijd zo bedreigd!' roept zijn gesprekspartner. Gut, ik had niet de indruk dat onze sympathie voortkwam uit angst of uit het gevoel bedreigd te zijn. Ben probeert iets terug te zeggen, maar ze valt hem in de rede. 'Jullie zijn zo zielig!' roept ze. Dan loopt ze weg, de kin opgeheven, gevolgd door een adjudante. Weer een man zijn plaats gewezen.

Van mij mag ze van mening zijn dat mannen niet thuishoren bij zo'n demonstratie. Prima, then we'll agree to disagree. Maar de wijze waarop ze Ben (en mij) schoffeerde en beledigde is ronduit teleurstellend. Ik dacht nu juist dat het ging om bruggen bouwen, in plaats van ze kapotmaken. Ik dacht dat het ging om het koesteren van diversiteit, in plaats van polariseren en het afwijzen van de Ander. Ik dacht dat men afwilde van de traditionele man-vrouw dichotomie, in plaats van deze te bevestigen en te versterken. Ik dacht dat ik vanavond uitgenodigd was om te luisteren, en om deel te nemen aan een dialoog. Ik dacht niet dat ik gekomen was om mij te laten beschuldigen van alles en nog wat, om de simpele reden dat ik man ben en zijdelings deelnam aan een gesprek dat deze mevrouw confronteerde met een mening die anders is dan de hare. Dit is waarom ik zo'n hekel heb aan compromisloos dogmatisch denken: het sluit elke mogelijkheid van dialoog uit.

Ik ga er maar van uit dat niet alle feministen zo denken, en dat vele wel accepteren dat ook mannen zich betrokken weten bij de strijd voor meer rechten en mogelijkheden voor vrouwen. Ik ga er maar vanuit dat deze dame slechts een minderheid binnen het feminisme representeert. Ik hoop het maar - uiteindelijk kan geen strijd gewonnen worden wanneer de wapens polarisatie, wantrouwen en haat zijn. Ik geef de voorkeur aan hoop en vertrouwen. Wederzijds.