It's Friday night. You're home, you've just had dinner, and you turn on the tv to have a look at the movie channels. The first thing you see is the logo of BBC World, as this is the channel you were watching last time. Second, you see a line saying 'Obama wins Nobel Peace Prize.' You reread the line, and again, and wonder if you understood it well. You must have - it's pretty hard to misinterpret a line like that. Next, you wonder whether you might have slept ten years last night, without noticing it (it would explain why you lost so much hair, when you were combing it this morning). After all, the guy wasn't supposed to win that prize until 2020. By then, he may have reduced the number of nuclear weapons drastically, contributed to peace in the Middle East, eliminated poverty in his own country, reduced carbon emissions by 50%, and successfully undermined the popularity of both Orientalist and Occidentalist myths of differentiation - right now, however, he hasn't achieved any of his great goals yet. It's quite surreal, therefore, that he gets the prize so early. The timing of the Nobel committee sure is surprising - I don't think anyone would disagree on that.
Poor guy. The Scandinavians really knew how to surprise him (and the rest of the world) this week. First, there was the humiliating defeat in Copenhagen, at the IOC meeting, where favourite city Chicago was the first to be eliminated in the elections for the 2016 Olympics. Only a couple of days later, the Norwegians awarded him the most prestigious political prize there is - just when he was beginning to wonder what had happened to his charisma and popularity. It wasn't just the defeat in Copenhagen that gave him doubts: much more crucial were his healthcare reforms, which didn't exactly go uncontested in his country (apparently, many of his ignorant countrymen demand the God-given freedom to not insure themselves and their children, so that if they get seriously ill, they can face their fate and die in proud poverty). Even European audiences seemed to have lost their initial enthusiasm for his messianic messages. People were demanding 'concrete results' - as if one person could transform global power structures, and bring world peace, within 8 months. I seriously doubt whether God himself would be capable of it, but it was expected of Barack Obama nonetheless.
I open my facebook homepage. As I expected, many of my facebook friends have commented on the Nobel committee's decision, or posted links with comments written by others. The decision has caused quite a massive online uproar, it seems. I'm pretty sure I'm not the only one who is writing on their weblog to give their opinion on this issue - in fact, I doubt whether a Nobel prize has ever caused so many reactions. I also seriously doubt whether a Nobel prize has ever caused so many negative reactions, for that matter. The most common (and the mildest) negative reaction, on facebook as well as elsewhere on the internet, is that 'he hasn't deserved it yet'. Apparently, everyone suddenly seems to be an expert on the conditions for winning a Nobel peace prize. Personally, I wouldn't consider myself in a position to judge. I don't know exactly what Obama has done. Sure, I have read a couple of newspaper articles, watched the news, and listened to some of his inspiring speeches - but that doesn't make me an expert on (international) politics, diplomacy, and peace resolution. So in contrast to many people, I don't know whether he 'deserves' it or not. I wonder where all those ad hoc experts got their information, and where they got the authority to make any statements regarding whether the prize was 'deserved' or not. In any case, so far, I haven't come across any convincing arguments against the decision from people who seem to actually be well-informed.
Sure, I've read the (mainly leftist) Pavlov reactions. His army is still in Iraq, he is sending new troops to Afghanistan, Guantanamo Bay still isn't closed, he still supports Israel despite their continuing annexation of land and their violation of human rights, he hasn't smoked a cigar with Fidel yet, et cetera. So what did you expect the guy to do - revise the results of fifty years of American foreign policy within the blink of an eye? Retreat from Afghanistan immediately, so that the Taliban can seize power and commit a Pol Pot-ish genocide on everybody they accuse of collaboration (i.e., half of the nation's population)? Insult some of his most powerful allies, only to lose the support that is necessary for establishing lasting peace? The reality is that the legacy of George W. Bush is almost impossible to cope with, especially in the Middle East. The US have caused an absolute chaos in parts of the region - but ignoring it and leaving it to bleed, of which some people seem to be in favour, is not exactly what I would call acting responsibly. Many people seemed to have had completely unrealistic expectations, and are now criticising Obama for not radically overturning the existing world order. As if any of the previous Nobel peace prize laureates was capable of doing that. As if anyone would be.
It's like we're all on the Titanic together. The ship is moving way too fast, and there are plenty of icebergs around, but the vast majority of the passengers is quite oblivious to the outside world. Sure, many have opinions about the ship - which direction it should take, what colour the dining rooms should have, who the captain should be, and so on - but very few have been up in the crow's nest to actually look around, and very few know how the engines work. Some wonder: who made this ship, where is it headed, how does it work. Many others are too busy arguing about the colours of the dining rooms, or the contents of the menu. Actually, most of the passengers have never seen the dining rooms - they are trying to survive life in the third class, between the rats, and may not even know they're on a ship.
Since a while, there is a new captain on the ship. At first, he was very popular among crew and passengers, as he seemed to really know something about the direction of the ship and its outside world - in sharp contrast to the last captain, who was dangerously ignorant of both. But the new captain has lost some of his popularity, as some crew members didn't agree with his decisions. 'Why bring first aid kits to the third class, if they don't want them? Let's repaint our dining room walls instead!'
The captain is not omnipotent, and he knows it. He needs his crew. He needs his personal advisors as much as he needs the workers in the engine rooms. Most of all, he needs the support of his passengers. He doesn't know everything, but he does know that the ship is approaching an iceberg. And he knows that if they don't want to hit it, the passengers should stop arguing and fighting each other, and stop threatening that they will set fire to each other's rooms.
He is a good speaker, but they find it hard to listen. At times, he feels remarkably powerless, despite the fact that he's the most powerful person on the ship. He realises he can't possibly make the ship turn around, as it's going way too fast - even though that seems to be what some passengers expect him to do. All he can do is try to make it change its direction a little. He doesn't even know what is the right way to do so. Nobody does. But at least he wants to give it a try, and he calls on his crew and passengers to help him. There's an iceberg out there, after all.
Now let's have a look at what Obama has done, for a change, in stead of what he has not (yet). To quote Mohamed el-Baradei, head of the International Atomic Energy Agency: 'In less than a year he brought a radical change in the way we look at ourselves, in the way we look at our world. He is restoring the basic core values that every one of us should live by - dialogue, respect, democracy, due process, human rights, a security system that does not depend on nuclear weapons.' Obama, in short, is not only using his power to implement actual policies; he also makes serious efforts to contribute to a positive change in the ways people think about religious and cultural differences, collective responsibility, and conflict resolution. After a decade in which Huntingtonian cultural essentialism and mythical, almost apocalyptic beliefs in violently clashing civilisations have constituted the dominant worldview in much international policymaking, his pluralist plea for the acceptance of differences and mutual recognition of shared interests - the most fundamental of which is the desire for peace - is a brave and beautiful attempt to try to establish a paradigm shift. Obama has the courage to do what few people do: believe, dream, and imagine. Moreover, he has the skills and power to share his beliefs and dreams with others, to spread optimisim and hope. That is a remarkable achievement, especially in these uncertain and confusing times, which are so full of icebergs.
Some people who react to the decision dismiss the importance of visions, dreams, and values. It's about concrete actions, they argue, not about intentions. But they underestimate the power of ideas. We should not forget that our lives are made up of stories, that the world is in the eye of the beholder. Ideas and stories have the power to transform, literally, as the way people perceive the world is always coloured and informed by their worldviews. Words can lead to political action, to violence, to emancipation, to protest or to revolution. They can stimulate discrimination or acceptance. They are not harmless; they are powerful. Therefore, Obama's speech in Cairo was a political deed, nothing less. So was the speech in which he stated his commitment to get rid of all nuclear weapons. The very fact that the president of the US makes such a statement constitutes a significant paradigmatic change.
Thus, people who react to this prize by saying dismissively 'I have dreams too, I should have received that Nobel prize' completely underestimate the power and political relevance of words, especially when spoken by somebody in his position. But go ahead. Share your dreams, be optimistic, and be vulnerable. Who knows, you might get that prize one day.
I'm not saying he is infallable. Nobody is. He is the most powerful person in the world - of course he will have to make choices that some people don't like. Of course he won't turn the US into a social-liberal paradise overnight. Of course he will have a hard time finding and staying on the Middle Way, when everyone's trying to push him in different directions. And of course he will make decisions and support policies that I personally disagree with (I do think he should be more critical of Netanyahu and his settler friends, for instance). But nonetheless, the zeal with which he has advocated his ideals of religious tolerance, peaceful co-existence and nuclear non-proliferation, and the tentative move towards a paradigm shift in American foreign policy that he seems to have established, do seem like a great achievement to me.
I don't know whether he deserves that prize or not. I don't know the conditions, I don't have the information the insiders have. I'm not a crew member of the ship. But as a passenger (one who sometimes wonders where the ship is going) I'm happy he got it. I find his words and ideas personally inspiring, I share his naïve hope for more and better understanding and the overcoming of prejudices, and I hope he will make a contribution to the fight against climate change. He's not the Saviour, and there are many things he won't be able to achieve - but he is a visionary, with a powerful message. I like visionaries. And I like the fact that the Nobel prize committee had the courage to award to prize to a beginning president, who may succeed, but who may also become disillusioned and fail. In any case, it is a brave and significant political act of support.
De Reunification Expressrijdt noordwaarts. Beurtelings passeert hij grijs verregende groene rijstvelden, betonnen dorpjes, op overstromen staande rivieren en rotsachtige bergen, die plotseling uit het vlakke landschap oprijzen, om even snel weer te verdwijnen. Alleen de elektriciteitspalen vormen een constante: ze zijn zo onlosmakelijk onderdeel van het decor, dat men ze bijkans over het hoofd zou zien. Nog een paar uur, dan is de trein in Hà Nội. Hij heeft er dan een reis van een kleine twee dagen opzitten, en zal even mogen uitrusten.
Ze zitten in een zespersoonscoupé, de jongen en het meisje; onderuitgezakt op hun houten slaapplanken, omdat er te weinig ruimte is om rechtop te zitten. De houten muren ademen een authentieke treinreisgeur uit, die doet verlangen naar meer treinreizen in nog verder gelegen oorden. Aan weerszijden van de coupé bevinden zich de slaapplanken, drie boven elkaar. In het midden staat een klein houten tafeltje, dat de jongen en het meisje delen met hun vier coupégenoten. Naast vuilnis liggen er een paar boeken, een doosje tandenstokers en een zakje pinda’s op. De ruimte onder de ene onderste slaapplank wordt volledig ingenomen door hun vele tassen en koffers. De ruimte onder de andere onderste slaapplank wordt volledig ingenomen door de tassen en koffers van een oudere dame, wier grijze haren gevlochten zijn, en wier donkere ogen droevig het grauwe groene landschap gadeslaan, zonder het te registreren. Ze kijkt met de blik van iemand die pijn gekend heeft.
De jongen en het meisje kennen haar verhaal niet, en ook als ze het wel zouden kennen zouden ze het niet werkelijk kunnen begrijpen. Ze zijn jong, optimistisch, wellicht naïef te noemen, en staan aan de vooravond van een nieuw hoofdstuk in hun leven. Ze verhuizen, samen, maar ze hebben nog geen huis. Ze gaan werken, in de hoofdstad, en ze gaan ervan uit daarvan rond te kunnen komen en ook nog eens af en toe uit eten en op reis te kunnen, maar ze hebben nog geen werk. Een buitenstaander zou ze zomaar voor roekeloos kunnen verslijten. Maar zij hebben het gevoel dat dit de weg is die zij moeten gaan, zonder precies te weten waarom. Zij zijn nu eenmaal van die mensen die op hun intuïtie varen.
Zij weten dat de weg, vooralsnog tenminste, best wel eens bochtig zal kunnen zijn. Maar zij weten ook dat zij deze weg, bochtig of niet, samen willen gaan. In de verschillende landen waaruit zij afkomstig zijn wordt evenwel anders gedacht over een jongen en meisje die samen op pad gaan. In zijn land word je tegenwoordig geacht eerst ‘een leven op te bouwen’, financieel onafhankelijk te zijn, meerdere liefdes- en seksrelaties achter de rug te hebben, de dertig ruimschoots gepasseerd te zijn, en de ander van haver tot gort te kennen, voordat je eventueel de beslissing maakt je in de echt te verbinden. Het huwelijk is er voor de meeste jonge twintigers taboe – hooguit een wensdroom of angstbeeld uit een verre toekomst, wanneer men écht volwassen is, maar geen realiteit. Volwassenheid wordt steeds verder uitgesteld, daar.
In haar land daarentegen word je geacht om, wanneer je iemand ontmoet hebt met wie het klikt en van wie je vermoedt dat hij of zij een goede en verantwoordelijke partner zal zijn, eerst te trouwen, alvorens samen een leven op te kunnen bouwen. Na hun huwelijk leven jonge echtelieden hier dan ook vaak – oh, gruwel – meerdere jaren bij hun (schoon)ouders in, totdat zij voldoende gespaard hebben om hun eigen huis te kunnen kopen dan wel bouwen. Dat financiële onafhankelijkheid vooraf zou moeten gaan aan het huwelijk is een gedachte die men hier volkomen vreemd is. De in zijn land populaire opvatting dat men gedurende een à twee decennia serieel monogaam door het leven dient te gaan, en verschillende (bed)partners te verslijten, voordat men zich aan één persoon verbindt, is hier helemaal afwezig. Seks voor het huwelijk is uit den boze, zeker voor vrouwen – niet omdat deze of gene God dat geopenbaard zou hebben, maar omdat ‘goede’ vrouwen nu eenmaal kuis zijn. Samenwonen voor het huwelijk is hier dan ook eigenlijk niet im Frage, wil men de familie niet te schande maken.
Zij wonen in haar land, niet in het zijne. Zij zouden, als het aan hen ligt, best nog even kunnen wachten. Maar aan de andere kant willen zij ook best wel binnenkort vieren dat zij elkaar ontmoet hebben, dat zij van elkaar houden, en dat zij de beslissing genomen hebben samen op de trein naar het onbekende te stappen. En dus hebben zij de knoop doorgehakt: zij gaan zich in de echt verbinden.
Maar trouwen doe je niet zomaar. Voordat je over de felbegeerde papieren beschikt waarop staat dat je een door God en vaderland erkend echtpaar bent moeten er de nodige stappen gezet worden. Allereerst is er het verplichte bezoek aan een astroloog. Een bejaarde man in een klein woonkamertje waar de tv staat te schetteren informeert naar je geboortedatum, bladert wat in volgeschreven vergeelde schriftjes, laat je graaien in een handvol oude Chinese muntjes, en vertelt dan dat twee varkens die geboren zijn in een waterjaar er goed aan doen op de elfde dag van de elfde maanmaand van dit jaar te trouwen. Dat blijkt Tweede Kerstdag te zijn. Een mooie dag, ware het niet dat de beide varkens zich realiseren dat de voorbereidingen in hun geval wel eens meer tijd in beslag zouden kunnen nemen. Wanneer zij vragen naar een geschikte dag volgend jaar, krijgen zij te horen dat die wel eens in de derde maanmaand zou kunnen vallen, maar dat de berekeningen voor het komende jaar nog niet gemaakt zijn. Komt u over twee maanden maar terug.
In sommige landen stap je met je paspoort in je hand een gemeentehuis binnen, je ondertekent gezamenlijk een papiertje, en je komt een half uurtje later als echtpaar weer naar buiten. Zo niet in Vietnam. Wanneer een Vietnamese staatsburger in eigen land wil trouwen met een buitenlander moeten zij allebei aan een aantal discriminerende voorwaarden voldoen, die niet gelden voor een Vietnamees die met een andere Vietnamees wil trouwen. De meest absurde voorwaarde is wel dat men een geestelijke gezondheidstest moet ondergaan, alvorens de ander het ja-woord te mogen geven. Waarom in godsnaam, zult u zich afvragen, en u bent niet de enige. Je moet wel gek zijn om met zo'n gekke buitenlander te willen trouwen, zo lijken de heren partijbazen te denken, xenofoob als ze zijn. Men wil zeker weten dat beide partners volledig toerekeningsvatbaar zijn, zo luidt de officiële lezing. Het toont in elk geval wel aan hoe men hier tegen gemengde huwelijken aan kijkt.
Geestelijke gezondheid lijkt een politiek neutrale term. Je bent gezond, of je bent ziek, zo simpel is het. Werkelijk? Is het wel zo simpel om objectief te bepalen wie 'gek' is, en wie 'gezond'? Uiteindelijk draait het om historisch en politiek bepaalde normen aangaande welk gedrag acceptabel wordt geacht, en welk gedrag niet. Foucault heeft bijvoorbeeld overtuigend aangetoond dat instellingen voor geestelijke gezondheidszorg historisch gezien een belangrijke disciplinerende rol vervulden, in dienst van de machthebbers. 'Gekkenhuizen' zijn - naast bijvoorbeeld scholen, gevangenissen, en het leger - onderdeel van het staatsapparaat, en spelen als zodanig een rol waar het gaat om het in het gareel houden van de bevolking, door subversieve, andersdenkende elementen te isoleren en straffen. Dat geldt zeker in landen met totalitaristische regimes.
De Vietnamees die buiten het gareel stapt door met een buitenlander te trouwen - een milde vorm van landverraad, per slot van rekening - wordt door de staat geïntimideerd door middel van de 'geestelijke gezondheidstest'. Alleen al het feit dat men een dergelijke test verplicht moet ondergaan is vernederend; de test zelf versterkt die ervaring nog eens. Ook de buitenlandse partner moet de spierballen van de staat even voelen. Haal geen geintjes met ons uit, wij kunnen je maken of breken, zo luidt de boodschap. De socialistische heilstaat bepaalt wat normaal is, en wat niet - en daar heb je je maar naar te schikken. Voor wie de vernederende procedure gelaten en beleefd ondergaat is er in principe natuurlijk weinig aan de hand. Maar van symbolisch geweld en discriminatie zou ik in deze context toch wel durven spreken. Want het is weliswaar je reinste symboolpolitiek - die 'test' heeft evenmin inhoud als een decorstuk in Disneyland - maar dat maakt de ervaring van psychische intimidatie niet minder reëel.
Het was een regenachtige doordeweekse ochtend in Tam Kỳ, de onbeduidende hoofdstad van de provincie Quảng Nam. In de velden lag wit zand, dat als twee druppels water op sneeuw leek. Het is dat hij wist dat sneeuw niet gedijt bij dertig graden Celsius, anders had hij zeker geweten dat de velden besneeuwd waren. Niet alles is wat het lijkt, zo bleek maar weer. Ze parkeerden hun motorfiets bij het psychiatrische ziekenhuis, en vroegen zich af wat hen te wachten stond. Hij hoopte dat de test niet al te grondig zou zijn. Hij herinnerde zich ooit eens gelezen te hebben dat ruim een kwart van de Nederlandse bevolking aan een van de in de DSM-IV gespecificeerde kwalen leed, en hij durfde niet met zekerheid te zeggen dat hij bij de 'normale' driekwart hoorde. Hij leed periodiek aan stemmingswisselingen, stress, manische buien, paranoia, paniekaanvallen, driftbuien, fobieën, slapeloosheid, overgevoeligheid, verstrooidheid, lichthoofdigheid, spiritualiteit, impulsiviteit, creativiteit, hokjesangst, ambitie, intelligentie, sensitiviteit, zingen op straat, vrolijkheid, verwondering, kritische gedachten en non-conformisme. Hij was, kortom, zo gek als een deur. Niet dat hij dat erg vond - hij wist niet precies wat het betekende, 'normaal', maar hij wist wel dat hij niet zo wilde zijn. Hij had vroeger op de basisschool een juf die altijd 'doe eens normaal' tegen haar leerlingen placht te roepen, en hij vroeg zich toen al af wat ze daar precies mee bedoelde. Stil zitten, mond houden, sommetjes maken? Hij had zich toen in elk geval voorgenomen nooit 'normaal' te worden, en was nog steeds vastbesloten zich daaraan te houden. Het enige probleempje was dat hij nu een geestelijke gezondheidstest moest zien te doorstaan. Hij moest dus doen alsof hij normaal was.
Het psychiatrische ziekenhuis bestond uit verschillende mistroostige betonnen barakken, waartussen dor gras groeide. In de verte was iemand aan het krijsen. Lamlendig hangende groepjes bewoners - of waren het medewerkers? - staarden hen met open mond aan. Dit was een van die momenten waarop hij wilde dat hij twintig centimeter korter was en zwart haar had. Voor de ramen van de barakken zaten tralies, maar dat verbaasde hem niet, daar nagenoeg alle ramen in Vietnam voorzien zijn van tralies - zogenaamd om inbrekers buiten te houden. Hij moest nodig naar het toilet. Hij deed zijn behoefte boven een donker gat, in een smerig betegeld hokje, dat al in geen twintig jaar schoongemaakt was. Na afloop vulde hij een plastic emmertje in een regenton, en spoelde daarmee door.
Ze begaven zich naar het hoofdkantoor. Meer dan een klein kamertje was het niet. Jonge vrouwen met strakke gezichten en witte jassen verrichtten er administratieve werkzaamheden. Buiten zat een handjevol mensen met angstige gezichten te wachten op de een of andere uitkomst. De jongen en het meisje kregen allebei een velletje papier voorgelegd, dat ze moesten invullen. Het zijne was gesteld in het Engels, of iets dat daarvoor door moest gaan. In tamelijk cryptische bewoordingen werd hem gevraagd of hij wel eens last had van zaken als stress, slapeloosheid en waanvoorstellingen. Hij kon kiezen uit 'never', 'same as usually', 'more than usually' of 'all the time'. De bewoording bevreemdde hem enigszins: als je nooit last had van een bepaalde klacht, of juist altijd, dan kwam dat toch neer op 'same as usually'? Maar hij besloot dat dit niet de juiste plaats was voor semiotische scherpslijperijen, en vulde het formulier netjes in zoals men dat van hem verwachtte - met veel 'same as usually's'. Als dit alles was, dan viel het wel mee met die test.
Helaas, het begon pas. Nadat men hen vakkundig een stapel bankbiljetten afhandig had gemaakt - per slot van rekening is alles in dit land business, ook gezondheidszorg en onderwijs - en Marx zich maar weer eens omdraaide in zijn graf, werden ze naar boven gestuurd. Zij moesten een klein kamertje binnengaan, waar een streng kijkende juffrouw van hun leeftijd hen niet aankeek. Zijn aanstaande werd gesommeerd te gaan zitten op een half vergane tandartsstoel. Zij kreeg een strak zwart netje om haar hoofd gespannen, dat hem nog het meest aan een kapsel van Snoop Dogg deed denken. De in het wit geklede jongedame siste wat subtiele beledigingen aangaande de veronderstelde motieven voor het huwelijk in haar oor - de psychologische oorlogsvoering was kennelijk begonnen. Vervolgens nam zij een dozijn kabels, die zij in het haarnetje plugde. Ze waren aangesloten op een grijs apparaat, waarop met grote letters de omineuze tekst '2000 ampère' stond geschreven. Ze werden bevestigd met metalen wasknijpers. De jongen keek toe, en deed zijn uiterste best zijn ademhaling onder controle te krijgen. Nee, hij was niet in een slechte horrorfilm beland; ja, deze jongedame was volstrekt professioneel en wist wat ze deed, ook al moest ze het apparaat drie keer opnieuw opstarten; geen zorgen, deze bangmakerij was intrinsiek onderdeel van het ritueel; en stil maar, want vragen stellen zou niet alleen zinloos zijn daar de dame geen woord Engels sprak (of deed alsof), het zou bovendien in hun nadeel werken.
Het grootste verschil tussen een democratische en een autoritaire staat is niet de aanwezigheid van vrije verkiezingen, onafhankelijke media, of transparante besluitvorming. Het grootste verschil is basaler: de beschikbaarheid van informatie. Dat geldt voor elk niveau van de maatschappij. Nederlanders groeien op met de idee dat het hun grondrecht is continu over alles geïnformeerd te worden. Wanneer de trein vertraagd is, maar de hoofdconducteur netjes omroept wat er aan de hand is en hoe lang het gaat duren, zijn de reacties van de passagiers een stuk milder dan wanneer er niets omgeroepen wordt. In het tweede geval worden veel mensen boos, in het eerste veel minder. Wie informatie krijgt, heeft het gevoel controle over de situatie te hebben, terecht of niet. Daarom is het internet zo'n democratisch medium: het maakt allerlei informatie relatief makkelijk beschikbaar. Of die informatie altijd juist is of niet, is een andere kwestie - het gaat mij hier om de ervaring controle te hebben. De beschikbaarheid van informatie is daarvoor cruciaal.
Het publieke leven in Vietnam wordt gekenmerkt door een structureel gebrek aan informatie, op elk niveau. Er is een wet, maar vrijwel niemand kent hem - machtsmisbruik door corrupte politieagenten is daardoor eerder regel dan uitzondering. Politieke besluitvorming vindt achter gesloten deuren plaats. Bloggers die mensen willen informeren over misstanden worden opgesloten. Procedures zijn onbekend; informatie is schaars, en meestal anekdotisch van aard. Dat geldt ook voor de procedure voor een huwelijk - nergens staat zwart op wit wat precies de voorwaarden zijn, daar moet men middels een serie telefoontjes en bezoeken aan de betreffende autoriteiten achter zien te komen. Een gemeentegids of -website met praktische informatie, een Postbus 51 infolijn of een nationale ombudsman zijn zaken die men zich hier niet voor zou kunnen stellen. Het zou de absolute macht van de overheid immers maar ondergraven. En die mentaliteit strekt zich uit tot de gezondheidszorg, waar dokters wil wet is; het onderwijs, waar leerlingen leren geen vragen te stellen maar braaf te reproduceren; en zelfs het toerisme, waar men zonder morren de leider van de toergroep volgt, en in stilte eventuele vertragingen ondergaat.
Ze vroegen dus niets, wetende dat een al te assertieve houding wel eens geïnterpreteerd zou kunnen worden als abnormaal gedrag, hetgeen hun slagen ernstig zou kunnen bemoeilijken. Ze ondergingen slechts. Monsterlijk grommend tekende het apparaat de hersenactiviteit van het meisje op. Eerst moesten de ogen dicht, toen weer open, en vervolgens kreeg ze een stroboscopisch licht te verduren. De weergave van haar hersenactiviteit was op zijn zachtst gezegd trillerig te noemen. Kennelijk hadden het decor en de psychische intimidatie haar niet onberoerd gelaten.
Toen was het de beurt aan de jongen. De juffrouw suggereerde dat het meisje alvast naar de volgende kamer ging, maar daar stak hij snel een stokje voor: zij moest blijven, om de instructies ('ogen open', 'ogen dicht') voor hem vertalen. De eigenlijke reden was natuurlijk dat hij hier niet met deze juffrouw Frankenstein alleen gelaten wilde worden.
Ze spande het Snoop Dogg-haarnetje over zijn hoofd. Het was onmenselijk strak, maar hij gaf geen kick. Hij was vastbesloten om niets te laten merken van het feit dat zijn hartslag inmiddels aardig gestegen was, en concentreerde zich op zijn ademhaling. In, twee, drie, uit, twee, drie. 'Ogen dicht.' In gedachten zag hij een lachende dikke boeddha voor zich, en een pitaya. Waarom een pitaya, in godsnaam? Niet over denken, wees blij dat het geen kokosnoot is. In, twee, drie, uit, twee, drie. De beelden in zijn hoofd wisselden elkaar rustig af. Nog een boeddha. In, twee, drie, uit, twee, drie. Duizenden stroomstootjes gingen door zijn hersenen, maar hij hield zijn hersenen zo stil als hij kon. 'Ogen open.' Gelaten liet hij het flitslicht over zich heen komen. Toen mochten de ogen weer dicht. De boeddha lachte, de pitaya zag er sappig vers uit. In, twee, drie, uit twee, drie. Zijn hersenactiviteit was een stuk minder dan die van zijn vriendin, zo bleek uit het vel papier dat de machine uitbraakte. Een lichte bibber slechts.
De volgende kamer was eerder een scène uit een slechte SF- dan uit een horrorfilm. Zij kregen zuignappen op hun armen, en om hun hoofd werd een riem gespannen. Ook hier werden kabels aan verbonden. Een twintig jaar oude computer toonde een serie felgekleurde grafiekjes. Hij sloot zijn ogen. De boeddha deed zich inmiddels tegoed aan de pitaya. Gelijk had hij. In, twee, drie, uit, twee, drie.
Plotseling was het voorbij. Hij had nog meer testen verwacht - hij had zich met name verheugd op de inktvlekken - maar die bleven uit. Zij hadden de proeve van bekwaamheid volbracht. Ze hadden gelaten de rituelen doorstaan, zonder vragen te stellen, zonder te protesteren, en zonder onrustig te worden. Ze waren 'normaal' bevonden, en kregen hun stempels. Plotseling lieten de jongedames in witte jassen hun maskers varen. Ze bleken te kunnen lachen.
De jongen en het meisje stapten op de motorfiets. Ze waren er nog lang niet. Eerst moesten er nog de nodige bureaucratische barricades geslecht worden. Zij moesten het Huis van de Wet bezoeken.
Kent u de Asterix-tekenfilm Asterix verovert Rome (Les Douze Travaux d'Astérix)? In deze ietwat surrealistische tekenfilm, de enige die niet gebaseerd is op een van de albums, worden de Galliërs door Caesar uitgedaagd te bewijzen dat zij onsterfelijk zijn. Zij worden geacht dit te doen door, in navolging van Hercules, twaalf werken te verrichten die voor normale sterfelijke mensen onmogelijk zijn. Een van de zwaarste taken waar onze helden voor komen te staan is het ophalen van een formulier, het vrijgeleide A38, in 'het huis waar je gek wordt'. Een administratieve formaliteit, zogezegd. Afijn, kijkt u zelf:
Met twee mappen vol formulieren gingen de jongen en het meisje naar het Huis van de Wet in Tam Kỳ, de provinciehoofdstad. Alle formulieren waren netjes bestempeld door het Huis van de Wet in haar officiële woonplaats, waar zij zouden gaan trouwen. Met dank aan vaderlief, overigens, die deze taak op zich had genomen. Hij had voor de gelegenheid zijn zondagse pak aangedaan - het speldje dat hij als dank voor zijn harde werk voor de publieke zaak van de Partij had gekregen blinkte prominent op het revers. Een goede naam vermag veel, dus dat was gelukt. Zij hadden evenwel nog één probleem: het document waaruit moest blijken dat de jongen ongehuwd was, was niet naar het Vietnamees vertaald, noch gelegaliseerd. 'Gelegaliseerd' betekent zoveel als: bestempeld door een daartoe bevoegde instantie, opdat het geaccepteerd wordt in een ander land. Zij moesten dit document laten legaliseren door de ambassade van zijn land, zo vermoedden ze. Het probleem was dat zij hun papierwerk moesten doen in de provincie waar zij ingeschreven stond, maar zich gingen vestigen in de hoofdstad, waar ook de ambassade stond - maar de twee plaatsen waren zo'n achthonderd kilometer van elkaar verwijderd. Met andere woorden: zij moesten de autoriteiten zo gek weten te krijgen dat deze hun documenten in behandeling wilden nemen, ook al ontbrak er nog een papier - dat zouden zij dan later nasturen.
Flexibiliteit en bureaucratie verdragen elkaar normaliter als vuur en water. Al te veel hoop op een goede uitkomst had hij dus niet. Maar het was de moeite van het proberen waard. Hun financiële situatie was namelijk niet zo rooskleurig dat zij het zich konden veroorloven de komende maanden nog een aantal keer heen en weer te reizen.
Het gezicht van de dame die hun documenten als eerste onder ogen kreeg beloofde weinig goeds. Iemand die in een citroen bijt kijkt nog vrolijker. 'Waar zijn de papieren?' vroeg ze bits, terwijl haar handen vol papieren zaten. 'Wat moet ik hier mee?' Ze bekeek hun formulieren met een blik alsof het een stapel gebruikt toiletpapier was.
Gelukkig waren zij niet louter afhankelijk van haar oordeel, daar zij iemand kenden, die iemand kende, die daar werkte. Zoals ik eerder schreef: connecties zijn in Vietnam van levensbelang, wil men iets gedaan krijgen. De jongeman die hun zaken behartigde hielp hen niet alleen de juiste stempels op de kopieën van hun identiteitsbewijzen te krijgen - waarvoor hij op de motorfiets een rondje door de stad moest rijden, omdat daar natuurlijk verschillende loketten voor bezocht moesten worden - hij kreeg ook zijn collegae zo ver dat deze erin toestemden de zaak nu reeds in behandeling te nemen, mits het betreffende papier binnen afzienbare tijd nagestuurd zou worden. Hij wist er zelfs voor te zorgen dat zij nog dezelfde dag geïnterviewd konden worden, waarover dadelijk meer.
Dat daar een tegenprestatie tegenover stond, zult u begrijpen. Voor niets gaat de zon op. De buitenlandse jongen had liever alles volgens de officiële weg gedaan, maar wie in een huis waar je gek wordt de officiële weg bewandelt, loopt nu eenmaal het risico gek te worden. In hun geval had het in elk geval een hoop tijd en een bom duiten extra gekost. Bovendien moet u weten dat in een land als dit, waar informatie schaars is, het onderscheid tussen de officiële en de officieuze weg in de praktijk lang niet altijd zo duidelijk is als in theorie. Hoe het ook zij, trots is hij er niet op, maar in dit geval vindt hij hun oplossing te rechtvaardigen - temeer daar de jongeman die hen zo uitstekend hielp net vader was geworden, en daarom wel een extra centje kon gebruiken. Moraal is situationeel bepaald, laten we het daarop houden.
Twee stapels bestempelde formulieren en twee psychische gezondheidstesten voldeden niet. De Vietnamese regering heeft enkele jaren geleden namelijk besloten dat in het geval van een gemengd huwelijk het zekere voor het onzekere genomen moet worden: lokale ambtenaren moeten aanstaande echtelieden een uitgebreid interview afnemen, om zo te kunnen bepalen of deze elkaar wel echt kenden en begrepen. Een begrijpelijke beslissing, gezien het hoge aantal schijnhuwelijken tussen Vietnamese dames en Oost-Aziatische mannen, die niet zelden uitliepen op gedwongen prostitutie. Men kan zich echter afvragen of een enkel interviewtje door een 'bevriende' ambtenaar voldoende is om een internationaal opererende loverboy tegen te houden. Hoe het ook zij, tegenwoordig moet iedereen die met een buitenlander wil trouwen verplicht een interview ondergaan. Dat gold dus ook voor hen.
Daar zij niet ruim van tevoren een afspraak hadden gemaakt, was er geen tijd om een ambtenaar op te trommelen die Engels sprak. De aanwezige ambtenaar vroeg dus maar aan de aanstaande bruid of zij voor haar zou kunnen vertalen. Helemaal onafhankelijk kon deze ad hoc tolk niet genoemd worden, maar ze konden er niet mee zitten. En, eerlijk is eerlijk, ze vertaalde voorbeeldig. De ambtenaar wilde alles van hem weten: wat voor werk hij deed, of hij de namen en banen van haar zusters kende, of hij de Vietnamese cultuur begreep, wat hij van haar ouders vond, of zij van plan waren langere tijd in Vietnam te blijven, en waarom hij met haar wilde trouwen. Ze schreef alle antwoorden uitgebreid op, in hele zinnen, met de hand. Per persoon werden drie vellen papier volgeschreven. Tegen de tijd dat ze klaar was, was de middag avond geworden.
Zij dronken een kop koffie, om even bij te komen, en reden vervolgens door de regen terug naar haar woonplaats. Zij waren enigszins licht in hun hoofd, maar dat had wellicht te maken met het feit dat ze die ochtend reeds om vijf uur waren opgestaan, teneinde op tijd in Tam Kỳ te zijn voor de psychologische test. Het was al donker. Na twee uur rijden waren ze in haar woonplaats. Het ging steeds harder regenen. Hun bagage hadden ze reeds ingepakt, en ze hadden net tijd voor een snelle maaltijd, voordat ze naar de hoofdstad vertrokken. Godzijdank was een taxichauffeur bereid gevonden hen naar het treinstation in Đà Nẵng te brengen, bepakt en bezakt als ze waren. Daar stapten ze op de nachttrein naar Hà Nội.
Als de trein de volgende dag de stad binnenrijdt weten ze nog niets. Ze weten nog niet dat ze over een paar dagen een leuk en betaalbaar appartementje zullen vinden in Đồng Đa district, ze weten nog niet dat haar officiële woonplaats en haar ouderlijk huis de komende week geteisterd zullen worden door een tyfoon en door overstromingen, ze weten nog niet wat voor werk ze gaan doen, en ze weten nog niet dat de Nederlandse ambassade weigert Nederlandse documenten te legaliseren, omdat ze daarvoor, leve de bureaucratie, bij het ministerie voor buitenlandse zaken en bij de Vietnamese ambassade in Den Haag moeten zijn (dat de Nederlandse ambassade onder datzelfde ministerie valt, en dus staatsrechtelijk bevoegd is documenten als deze te legaliseren, helpt hen weinig - men weigert domweg het te doen, daar de Nederlandse ambassade er niet is om Nederlandse onderdanen consulaire hulp te verlenen, maar om Nederlandse bedrijven hier te ondersteunen in hun neo-koloniale werkzaamheden). Ze weten dus nog niet dat ze wat te vroeg gejuicht hebben, en dat hen nog een tweede bureaucratisch gekkenhuis te wachten staat, dat best wel eens dwarser zou kunnen gaan liggen dan het eerste. Dat weten ze allemaal nog niet.
Maar ze weten wel dat ze op pad zijn, samen. Ze weten dat ze elkaar zullen steunen en beschermen. Ze weten dat een deel van de buitenwereld hun keuzes verwerpt en hun motieven in twijfel trekt. Ze weten dat ze door sommigen voor gek verklaard worden. En laten we wel wezen: dat zijn ze ook. Gek als een deur.
"Why are you going out?" "To find my way home."
- Meister Eckhart
In recent years, several of my friends have graduated from university. They have found their first 'real' job - not the One they will keep for the rest of their lives, perhaps, but at least a nice job with real responsibilities and a decent salary, that will keep them busy for the next couple of years - or, if they haven't found it yet, they are seriously looking for it. Most of them have got their own small apartment, so they no longer have to cope with their former flatmates' dirty dishes. The existential doubts regarding their future, so omnipresent while they were in the last stage of their studies (i.e., just one or two years ago), are gradually giving way to feelings of security and stability. They seem to have found their Home - or, at least, they are in the process of finding it.
I can't deny I envy them, even though I am well aware of the fact that some of them probably envy me, too. The grass is always greener on the other side. I envy them for having a proper house, a stable job and, most of all, an income of which I, at the moment, can only dream. On the other hand, I am happy I don't work five days a week for company X or bank Y, while living in a small 3rd floor apartment of a grey neighbourhood in city Z somewhere in the Randstad. They, on their part, envy me for travelling around the world, for living in a cheap country, and for being surrounded by beautiful landscapes and tropical beaches. On the other hand, they probably wouldn't want to live the uncertain and nomadic life that I live - no labour contract, no fixed home, no regular income, and recurring stress over visa extensions.
In all honesty, I do want to settle down and find a home, just like them. I just don't want to do it until I have finally found that perfect PhD position, and know where I will spend the next, say, five years of my life. I don't think I am able to settle down somewhere if I know I will probably have to leave the place within one year, or even less. I made that mistake once, I'm not going to make it again. As a consequence, I keep on moving from one place to the other. During the past year and a half, I have been to fifteen different countries. Until I have found my destination, I keep on wandering, restlessly, wondering when and where (and if) I will reach that destination.
I wrote about the topic of 'Home' before. Home is more than just a place to sleep and eat and hide, I argued: it's a metaphysical category, it's about feeling safe, it's about having a sense of belonging. In other words, the concept of 'Home' refers to more than just a physical location - it also refers to a particular state of being. The longing for home is a longing for emotional and spiritual wellbeing and a sense of security, that is usually projected onto a particular location, while simulatenously transcending it. That this longing can be a powerful motivation for our choices and actions is well exemplified by history and literature - famous examples include Exodus, TheOdyssee, The Wizard of Oz, or the history of modern Zionism.
In a way, since I left the house and village where I grew up, I have always been looking for my own home. During the past eight years, I have lived in nine different places in four different countries, without finding that one place. I am not complaining: I am very grateful for all the wonderful experiences I have got. But somehow I do have the feeling that it's about time I find this particular place that deserves to be called home.
Of course, I am not really homeless. Apart from the fact that wherever I am, I somehow always manage to find a place to live, I do have a real home - a place where I can return to anytime, where I can stay as long as I want, and where I feel safe. It's the place where I spent fifteen years of my life; the place where I grew up. I don't think I really recognised the importance of that place until recently. I used to be quite dismissive about it, saying "that's not my home anymore, it's not a place where I can live for a long period of time, it's theirs, not mine". This may be perfectly normal - just like many other young people, I somehow wanted to dissociate myself from the world of my childhood, and the world of my parents. Sure, I didn't mind visiting them every once in a while, but I certainly did not consider their place my home.
That seems to have changed, however. It may be due to the fact that I have been living in foreign countries for most of the past two years, it may be because I don't feel the need anymore to prove that I can live independently, it may simply be part of growing up - but the old home doesn't feel as strange and distant as it used to feel. The urge to get away as far as possible seems to have disappeared. It is highly unlikely, given the lack of career opportunities, but the thought of settling down somewhere in or near Groningen suddenly seems quite tempting. A few years ago, I would have considered this unimaginable, so something has changed indeed. Paradoxically, now that I live in faraway Vietnam, I no longer feel ambivalent about the place where I grew up. I have finally come to appreciate it.
So when I visited the village of Den Horn this summer, I was pleasantly surprised by its beauty. Had I really never noticed the beauty of my parents' garden, and the surrounding countryside? Or had I forgotten what it was like? One might expect that after eight months in Southeast Asia, during which I saw majestic mountains, waving rice paddies and perfect beaches, I wouldn't be impressed by rural Groningen. The contrary was the case. I was impressed by the sight of tiny flowers at the side of the road, a blue canal crossing the green fields, white cotton clouds in the intense blue sky, farms scattered around, and trees full of pears or plumbs. Their simple beauty struck me, as it never had before. It wasn't nostalgia, for sure - it was an unexpected discovery, a brand new experience.
I had come home from faraway foreign countries before, but never had I had this experience. How come I had it this time? Have I changed? Is my unprecedented appreciation of my home country due to my growing desire to finally find my own Home somewhere? Or was there another factor involved - the presence of a young lady, who had never been to Europe before, and who enjoyed the beauty of the landscape and the flowers and trees more than I could ever have imagined - thus opening my eyes, too...?
Who knows. In any case, here are a few pictures of Den Horn, the surrounding countryside, and the city of Groningen, just to give you an impression of the place. This is where I'm from - and I'm proud of it.
Ik schrik wakker, zonder me de droom te herinneren die me wakker doet schrikken. Een blik op mijn horloge leert me dat het half twee is. Drie uur slechts heb ik geslapen, maar mijn lichaam verkeert in de veronderstelling dat het ochtend is. Na drie dagen is het nog steeds niet geacclimatiseerd. Dat krijg je, na een reis van 42 uur: een joekel van een jetlag. Gisterochtend vond ik dat niet zo erg - ik werd wakker om half vijf, deed mijn zwembroek aan, liep de steenworp afstand van hier naar het strand, en rende een uur de branding langs, om daarna de pasgeboren zon te begroeten met een aantal spontaan geïmproviseerde yogahoudingen. Daar is het nu echter te vroeg voor, dus ik blijf liggen. Maar mijn pogingen de slaap te vatten zijn weinig effectief. Doelloos lig ik te draaien.
Mijn leven in Vietnam was altijd nog een beetje onecht, een beetje een droom. Het was een uitvloeisel van mijn bestemmingloze reis door Azië, onderdeel van mijn Turneriaanse pelgrimage, die overgangsfase tussen onbekommerde jeugd en volwassen verantwoordelijkheid. Die droom is niet meer. Ik ben met mijn lief in Nederland geweest, alles bleek echt en hier en nu te zijn, de roes heeft lang genoeg geduurd. De keuze om samen die reis te maken, en vervolgens terug te keren naar Vietnam, mag haar wortels hebben in de droom - uiteindelijk heeft het ertoe geleid dat die droom ontstegen is. Anders gezegd: Vietnam is plots realiteit. Al te rouwig ben ik er eerlijk gezegd niet om. Het werd ook wel eens tijd.
Realiteit is nog wat anders dan zekerheid, laat staan stabiliteit. Wij waren van plan om naar Saigon te verhuizen, daar Nhung was aangenomen voor een prestigieus masterprogramma, waar ze op niveau naar Amerikaanse leest geschoeide ideeën over bestuur en beleid voorgeschoteld zou krijgen. Voorwaar een mooie kans. Er was evenwel een klein probleempje: zij moest zich persoonlijk melden op de allereerste introductiedag. Dat was, helaas, afgelopen donderdag - de dag waarop wij de Sint Pieter en de Vaticaanse musea bezochten. Onze vliegtickets waren namelijk niet alleen aangenaam voordelig, ze waren ook bijzonder inflexibel: het was praktisch onmogelijk onze terugreis te veranderen. Wij hoopten dus maar dat het missen van de eerste drie of vier dagen geen aanleiding zou zijn haar stante pede toegang tot de opleiding te ontzeggen. Een dergelijk bureaucratisch fascisme zou men in Engeland verwachten, of in Japan, maar toch niet in Vietnam. Maar helaas: wie modern wil zijn, moet consequent zijn. Regels zijn regels. Neen, luidde het onverbiddelijke oordeel.
Wat nu? Geen van beide willen we in Hoi An blijven. Wie eenmaal de weloverwogen keuze gemaakt heeft een bepaalde plaats te verlaten, en woning en werk opgezegd heeft, komt daar niet graag op terug. Ik zie geen enkele reden om mij opnieuw hier te vestigen. Daarvoor ben ik de afgelopen maanden wat al te zeer teleurgesteld geraakt in dit stadje, en sommige van zijn inwoners, zoals u hier heeft kunnen lezen. Enfin, genoeg gezeurd daarover. Hoe het ook zij, wij zijn tot vrijheid veroordeeld, nu meer dan ooit tevoren. Veel verder dan de landsgrenzen reikt die vrijheid momenteel niet, maar dat doet weinig af aan de intensiteit van de ervaring onbegrensde mogelijkheden te hebben. Wij kunnen alle kanten op. Als de ene grote stad nee zegt, dan kan zij onze rug op - dan bieden wij ons talent wel aan die andere grote stad aan. De aanwezigheid van werkgelegenheid, anonimiteit, kunst en cultuur, supermarkten, ambassades, universiteiten, de trein naar China, een internationale gemeenschap, te beklimmen bergen, en het beste museum van het land maakt dat wij sterk overwegen noord- in plaats van zuidwaarts te reizen, en ons heil te zoeken in de hoofdstad. Hanoi lonkt.
Maandenlang reed ik meerdere keren per week langs de plaats waar ik nu verblijf, maar stoppen deed ik er zelden. Dit kleine en gemoedelijke gasthuis, Hoa's Place, is een aangename plaats om een paar dagen te verpozen, en zijn goede naam is geheel terecht - maar al te veel reden om er te komen had ik tot op heden niet. Nu wel. Ik heb een paar dagen nodig om bij te komen van de absurd lange vliegreis en de hectiek van de afgelopen weken, en om te wennen aan het feit dat ik weer in Vietnam ben. Weinig plaatsen zijn daarvoor zo geschikt als deze. Een bed, een douche, een prachtig strand, een voedzame maaltijd, een paar koude biertjes en vooral niet teveel herrie aan mijn kop - veel meer heb ik op dit moment niet nodig. Terwijl arme Nhung in Saigon een laatste vergeefse poging doet de heren bureaucraten te vermurwen slaap ik mijn jetlag uit. Gelukkig zal zij hier straks ook nog een dagje mogen komen uitrusten.
Het strand is prachtig en verlaten, maar de vraag is hoe lang dat nog zal duren. Aan weerszijden van het gehucht waar Hoa's Place zich bevindt rijzen gigantische nieuwe hotels als molochen uit het zand. Vroeger of later zal het Kapitaal het kleine Gallische dorp ook wel weten fijn te knijpen. Andere kustplaatsjes in de omgeving zijn immers reeds met de grond gelijk gemaakt.
Aan de andere kant van de grote weg bevinden zich de Marmerbergen. Bergen is een groot woord - men heeft hier in de loop der geschiedenis dusdanig veel marmer gewonnen dat er weinig meer over is dan een vijftal stevige puisten. Niettemin vormen ze een imposant gezicht in het verder vlakke landschap. Sinds jaar en dag zijn de Marmerbergen een centrum voor religieuze activiteiten, en de rotsblokken zijn versierd met een niet gering aantal tempels, godenbeelden, schrijnen en pagodes. Het meest interessante - geologisch zowel als godsdiensthistorisch - zijn evenwel de vele grotten en spelonken. Pre-Vietnamese godenbeelden en linga's (fallusen die de god Shiva symboliseren, uit Chăm-tijden stammend) staan er naast beelden van geïmporteerde taoïstische godheden, boeddha's (Shakyamuni, Amitabha) en bodhisattva's (Guanyin). Dat religie en toerisme hand in hand gaan blijkt wel uit de tientallen ateliers en souvenirwinkels in de directe omgeving van de bergen, waar ziljoenen marmeren beeldjes en beelden verkocht worden. Naast beelden van Guanyin of van de dikke lachende boeddha verkoopt men onder andere beelden van Jezus, leeuwen en olifanten, en kitscherige neo-neo-classicistische gedrochten. Het is, kortom, een boeiende plaats om een halve dag door te brengen.
Vreemd eigenlijk dat ik er, ondanks mijn interesse voor religie, nog nooit geweest was. Behalve met het opmerkelijke verschijnsel dat mensen de musea en beroemde gebouwen in hun eigen woonplaats vaak (volkomen ten onrechte) links laten liggen, heeft dit te maken met het feit dat Nhung steevast weigerde om samen met mij de plek te bezoeken. Volgens de lokale mythologie heerst er namelijk een vloek op deze plek, heilig of niet: een stel dat de plek gezamenlijk bezoekt, zal enige tijd daarna uit elkaar gaan. Dat risico wilden we niet nemen. Zelfs vrienden doen er goed aan de plek niet gezamenlijk te bezoeken - u begrijpt waarom ik Tatou dit keer heb thuisgelaten. Een solo-bezoek is daarentegen geen enkel probleem. Vooruit dan, beter laat dan nooit.
Dat was vanmiddag, nu is het nacht. Terwijl de zon haar eerste stralen voorbij de horizon stuurt val ik eindelijk weer in slaap. Naast mijn bed staat een klein wit marmeren beeldje van Guanyin. Vietnam voelt vreemd vertrouwd aan.
Ik heb u al veel te lang niet geschreven. Mijn laatste verhaal op Rotsblog dateert van ruim anderhalve maand geleden, zie ik tot mijn schrik. Dat is niet vanwege een gebrek aan verhalen, integendeel. Verhalen zat. Maar de afgelopen weken waren zo vol dat ik simpelweg niet aan schrijven ben toegekomen. Daar gaat nu echter verandering in komen. De komende dagen zal ik op deze plek vertellen over wat ik de afgelopen tijd zoal heb meegemaakt. Foto’s zal ik u daarbij niet onthouden.
In vogelvlucht. De laatste weken van juli waren mooi, maar hectisch. Ik werkte zes avonden per week. Daarmee verdiende ik goed, en het werk beviel me ook, maar vermoeiend was het wel. Eigenlijk was ik die laatste weken al half weg uit Hoi An, zozeer was ik in gedachten bij de reis die ik samen met mijn vriendin Nhung zou gaan maken.
Voor ik wegging leerde ik nog het nodige bij over de Chăm-cultuur. Mijn broertje en zijn vriendin kwamen langs, en behalve het strand en de karaokebar bezochten we onder meer de tempels van Mỹ Sơn en het Museum for Chăm Sculpture in Danang. Ook woonde ik een sjamanistisch ritueel bij. Daarover binnenkort hopelijk meer - mits ik de tijd kan vinden erover te schrijven, natuurlijk.
Ik kan me niet herinneren ooit voldoende tijd te hebben gehad voor voorbereidingen, en ontspannen op reis te zijn gegaan. Dat was ook nu niet het geval. Maar ik slaagde er uiteindelijk toch in mijn huisje op tijd leeg te krijgen – mijn keukenspullen en overtollige kleren kon ik bij mijn aanstaande schoonfamilie kwijt, mijn scooter heb ik verkocht – en mijn werkverplichtingen naar tevredenheid af te ronden.
We vlogen eerst naar Hanoi, waar we een paar dagen bleven omdat ik er nog nooit was geweest, en omdat we het plan hadden opgevat een Russisch transitvisum te bemachtigen. Dat laatste mislukte jammerlijk, maar wat zou het, we kregen een paar mooie dagen in Hanoi cadeau.
Toen was het zover: we gingen (terug) naar Nederland, (terug) naar het platteland van Groningen, (terug) naar de plaats waar ik ben getogen. Het was heerlijk. We fietsten door het Westerkwartier, we winkelden in de stad, we maakten lekker eten. Nhung wees me op al die mooie bloemen in de berm die vroeger altijd aan mijn neus voorbij gingen. Ook bezochten we Ameland, zonnig en winderig, vol van zeegeur en zoemende beestjes. Het licht danste over het Wad.
Voor we er erg in hadden waren er twee weken achter de rug, en verlieten we het noorden des lands. De reis ging naar Leiden, mij niet onbekend, waar ik deel mocht nemen aan een congres met de boeiende en ambitieuze titel ‘Religion, Identity and Conflict’. Ik gaf er een presentatie over het onderzoek dat ik vorig jaar had gedaan voor mijn masterscriptie, en leerde het nodige bij over andere zaken, zoals Vietnamese religie. Het was inspirerend, en ik besefte hoezeer ik dit soort ontmoetingen sinds mijn afstuderen vorig jaar gemist had.
Samen met mijn vriend Jan bezochten we vervolgens Antwerpen, Gent (een van mijn favoriete steden), en Watou, een dorp in West-Vlaanderen waar een kunst- en poëziefestival gaande was. Tot slot verbleven we een paar dagen in Rome – voordelige tickets en een gezellig logeeradres hadden ons daartoe verleid. We genoten van de nazomerzon, van elkaar, en van de pracht en rijkdom die de Stad der Steden ons gaf. Verhalen en foto’s volgen, beloofd.
En nu zitten we Moskou, op een laken op de grond, te wachten op ons vliegtuig. Nog drie en een half uur, dan vliegen we terug naar Vietnam. Het nomadenbestaan duurt nog even voort.
